Để phát triển ngành cơ khí chế tạo

(VEN) - Dù có nhiều chính sách hỗ trợ và đạt được một số thành tựu, nhưng ngành cơ khí chế tạo trong nước vẫn còn lạc hậu so các nước trong khu vực và thế giới. Nguyên nhân là sản phẩm của ngành chưa có đầu ra ổn định, trong khi đầu ra ở thị trường trong nước rất lớn song chưa tiếp cận được.

Từ nhiều năm trước, Chính phủ đã có nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ ngành công nghiệp chế tạo. Năm 2002 Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam đến 2010, tầm nhìn 2020 (Quyết định số 186/2002/QĐ-TTg ngày 26/12/2002); trong Quỹ Hỗ trợ phát triển KH-CN quốc gia cũng có nhiều ưu đãi về tín dụng đầu tư, chính sách thuế, phí… cho nghiên cứu sản phẩm cơ khí trọng điểm chế tạo trong nước. Gần đây nhất là Quyết định 677/QĐ-TTg (tháng 5/2011) tiếp tục hỗ trợ DN trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, mua phần mềm, thuê chuyên gia nước ngoài, hỗ trợ lãi suất vay ưu đãi trong đầu tư xây dựng cơ sở thiết kế, tạo mẫu, đo kiểm, gia công chính xác…

Ông Phạm Anh Tuấn, Phó Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nặng - Bộ Công Thương cũng cho biết, Bộ đang chủ trì nhiều chương trình thúc đẩy ngành công nghiệp chế tạo phát triển như Chương trình phát triển một số ngành công nghiệp công nghệ cao, Chương trình đổi mới công nghệ quốc gia, Chương trình quốc gia nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm hàng hoá ngành công nghiệp đến năm 2020… Nhờ vậy ngành công nghiệp chế tạo đã đạt được một số thành tựu đáng khích lệ. Nhiều DN trong ngành đã ứng dụng được công nghệ mới như hệ thống thiết bị chế tạo, gia công cơ khí tự động CNC, NC… kết hợp với phần mềm điều khiển, phần mềm thiết kế, tính toán kết cấu (PLC, SAP, Simetic…). Một số DN trong lĩnh vực khuôn mẫu đầu tư được công nghệ đúc mẫu chảy, đúc với công nghệ làm bằng nhựa Furan, công nghệ tiên tiến nhất hiện nay. Trongcông nghiệp sản xuất, lắp ráp xe máy, lượng phụ tùng chi tiết, linh kiện có hàm lượng sản xuất trong nước đạt 90%, đáp ứng nhu cầu các DN lắp ráp một số nhóm linh kiện chế tạo từ thép, nhôm thông thường. Nhiều dự án lớn về cơ khí chế tạo cũng đang và sẽ được triển khai như dự án chế tạo cẩu (cẩu đến sức nặng 1 ngàn tấn ở cảng Lotus), dự án của Tổng công ty Công nghiệp Sài Gòn (CNS) xây dựng một nhà máy chế tạo các sản phẩm cơ khí với sản phẩm chủ lực là tạo phôi kim loại bằng phương pháp đúc, rèn, dập chất lượng cao, vốn đầu tư lên đến 2.800 tỷ đồng tại KCN Đa Phước, TP.HCM.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nhìn chung ngành công nghệ chế tạo của DN vẫn còn ở mức đơn giản, trình độ công nghệ tụt hậu từ 2-3 thế hệ so khu vực và thế giới. Tạo phôi, một khâu quan trọng trong công nghiệp cơ khí, vẫn sử dụng công nghệ đúc bằng khuôn cát nên chất lượng vật đúc thấp, DN chưa kinh nghiệm trong đúc chính xác cao, đúc những mác thép chất lượng có độ bền cao. Công nghệ tạo phôi bằng phương pháp biến dạng dẻo kim loại ở trạng thái nóng chưa đáp ứng yêu cầu thị trường. Khâu nhiệt luyện, xử lý chất lượng bề mặt các sản phẩm cơ khí còn yếu, thiếu cơ sở nhiệt luyện tiên tiến. Gia công kim loại bằng cắt gọt vẫn sử dụng máy công cụ trình độ tự động hoá thấp. Do không được đầu tư nên ngành chế tạo máy công cụ không có điều kiện áp dụng rộng rãi công nghệ điều khiển số CNC, CAD/CAM, áp dụng khoa học công nghệ mới, ứng dụng vật liệu mới… Đến nay, cả nước vẫn chưa có xưởng đúc gang, thép chi tiết máy công suất trên 10 ngàn tấn/năm, vì thế các phôi chi tiết máy có trọng lượng lớn (gang 10 tấn, thép 5 tấn), sản phẩm đúc tiêu chuẩn chế tạo thiết bị đồng bộ đều phải nhập ngoại….Hiện ngành cơ khí chế tạo mới chỉ đáp ứng từ 20-25% nhu cầu sản phẩm cơ khí trong nước.

Chủ tịch Hiệp hội DN cơ khí Việt Nam, ông Nguyễn Văn Thụ cho rằng, nguyên nhân chính khiến ngành cơ khí chế tạo vẫn chưa phát triểnnhư theo yêu cầu là do đầu tư vào lĩnh này cần vốn rất lớn, khấu hao lâu, lãi suất lại cao nên hầu hết DN đều e ngại, nhưng quan trọng nhất thị trường đầu ra cho sản phẩm lại gặp nhiều khó khăn. Đầu ra lớn hiện nay của ngành ở thị trường trong nước là từ các công trình xây dựng lĩnh vực công nghiệp (dầu khí, hóa chất, điện, dệt kim…) đang được triển khai từ nguồn vốn kích cầu, vốn đầu tư Nhà nước, vốn ODA… lại đang rơi vào tay các DN nước ngoài. Theo thống kê, đang có tới 90% các dự án tổng thầu EPC (tư vấn, thiết kế - cung cấp thiết bị - xây lắp, vận hành…) của Việt Nam do nhà thầu nước ngoài đảm nhiệm và họ tự cung ứng hầu như tất cả vật tư, kể cả các bulông, ốc vít… từ sản phẩm ngoại. Vì thế sản phẩm cơ khí chế tạo trong nước không có cơ hội có được đầu ra ngay trên sân nhà. Bên cạnh đó, từ nay đến năm 2025, Việt Nam cần 117 tỷ USD phục vụ cho các công trình xây dựng hạ tầng và nếu các gói thầu trọng điểm tiếp tục rơi vào tay DN nước ngoài thì sản phẩm cơ khí trong nước sẽ tiếp tục không có cơ hội tiếp cận một thị trường tiêu thụ lớn.

Vì thế, theo ông Thụ nên hạn chế hình thức tổng thầu các công trình EPC liên quan đến dầu khí, hóa chất, điện, dệt kim…, phải tách gói tổng thầu ra những gói thấu nhỏ để DN trong nước có điều kiện tham dự qua cơ chế chỉ định thầu. Khi DN trong nước được chỉ định thầu và có quy định tỷ lệ sử dụng sản phẩm cơ khí chế tạo trong nước hợp lý, DN cơ khí chế tạo sẽ tích cực đầu tư, đổi mới công nghệ, tận dụng những hỗ trợ từ các chính sách ưu đãi để cho ra sản phẩm chất lượng đáp ứng yêu cầu, từ đó có cơ hội phát triển. Cung ứng được cho các dự án thầu phụ, những gói thầu nhỏ, DN trong ngành sẽ có điều kiện lớn mạnh, tiến tới cung ứng cho các gói thầu lớn hơn, sản phẩm có thể cạnh tranh với các nước trong khu vực và thế giới, sau đó tiến dần tới xuất khẩu.

“Là một ngành công nghiệp còn mới, còn non trẻ, lĩnh vực cơ khí chế tạo cần một cú hích hỗ trợ như thế để tồn tại và phát triển” - ông Thụ nhận định./.

Theo Dẫn theo Ven.vn