TT - Hội nghị cấp cao ASEAN tại Hà Nội khép lại với những dấu ấn cũng như làm bộc lộ những hình thái mới. Đã xuất hiện xu hướng mới đặt nền tảng cho nhiều tiến trình tiếp theo.
Tâm điểm chú ý là sự kiện cuối cùng của Hội nghị cấp cao 2010: Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS) 5. EAS mang tầm quốc tế. Sự tham gia của Mỹ và Nga vào hội nghị này làm diễn đàn hội tụ hầu hết các cường quốc đương thời, thúc đẩy sự cạnh tranh (tích cực) giữa các cường quốc.
Sự thay đổi này một mặt do những tranh chấp và đòi hỏi chủ quyền biển đảo ngày càng quyết liệt của Trung Quốc. Đến lượt nó đã thúc đẩy Mỹ can dự chiều sâu tại Đông Á. 15 năm qua Nga đã từng bước tham gia vào công việc Đông Á với các cơ chế ASEAN làm hạt nhân. Với sự tham dự của Tổng thống Medvedev tại Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga 2 và hiện diện của Ngoại trưởng Lavrov tại EAS, Nga tiến bước hiện đại hóa cùng “những con hổ châu Á” (lời của ông Dmitry Medvedev).
Nga coi hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư là lĩnh vực chính để cùng với ASEAN phát triển miền Viễn Đông Nga. Mặt khác, Nga cũng sẽ tăng cường can dự vào an ninh khu vực thông qua các quan hệ song phương và đa phương. Điều này phù hợp với hai nội dung cốt lõi của EAS là hợp tác kinh tế và an ninh.
Sự tái can dự của Mỹ như thổi một luồng gió mới vào các quan hệ quốc tế Đông Á, cùng Trung Quốc hợp tác và cạnh tranh, làm xuất hiện hình thái chiến lược mới tại khu vực. Chính quyền Obama đã hoàn thành bộ khung chính sách châu Á - Thái Bình Dương, lấy can dự toàn diện làm biện pháp cơ bản cùng với tăng cường chất lượng hiện diện quân sự, thực hiện cân bằng và răn đe.
Quan hệ quân sự Mỹ - Nhật, Mỹ - Hàn, Mỹ - Ấn được gia cố vững chắc. Ấn Độ trở nên quyết đoán hơn, đang tìm cách xây dựng “chuỗi ngọc trai” liên kết kinh tế (và an ninh) với “các con hổ Đông Á” nhằm cân bằng lại chiến lược “chuỗi ngọc trai” của hải quân Trung Quốc trên Ấn Độ Dương. Quan hệ Bắc Kinh - Bình Nhưỡng mật thiết chưa từng có.
Tại Hội nghị cấp cao ASEAN - Trung Quốc 13, Thủ tướng Ôn Gia Bảo khẳng định: “Trung Quốc sẵn sàng đẩy mạnh hơn nữa quan hệ kinh tế với ASEAN”. Một số quốc gia ASEAN đã không bỏ lỡ thời cơ, khai thác mối quan tâm mới của Trung Quốc và của các cường quốc khác. Biển Đông hiện hữu trong lời văn cũng như tinh thần của các hội nghị.
Tại Hội nghị cấp cao ASEAN - Trung Quốc lần này, Bắc Kinh đã nhất trí tổ chức một cuộc gặp cấp cao với ASEAN vào tháng 12 để tiến tới một bộ quy tắc ứng xử trên khu vực biển Đông (COC) mang tính ràng buộc pháp lý nhằm giải quyết các tranh chấp trên biển Đông. Thủ tướng Ôn Gia Bảo đã bày tỏ tầm nhìn về một biển Đông như “vùng biển của hòa bình và hợp tác”.
Đông Á đang đi những bước đầu tiên nhằm thiết lập một sự cân bằng và trật tự chính trị mới. Chỉ có thời gian mới có thể trả lời liệu có thể tiến tới một cơ chế ổn định vững chắc và giải quyết được những vấn đề gây căng thẳng cho nhiều quan hệ trong vùng hay không? Nhưng các hội nghị cấp cao ASEAN 2010 đã củng cố một bước hòa bình, ổn định khu vực. Đó là một thành tựu quan trọng của ASEAN cũng như của ngoại giao Việt Nam.
Các quốc gia Đông Nam Á, tùy vị trí địa - chiến lược của mình, cần biết tận dụng hình thái chiến lược mới, tạo ra cục diện mới có lợi cho an ninh phát triển đất nước. Điểm mấu chốt là tiếp tục củng cố đoàn kết ASEAN, xây dựng mái nhà chung ASEAN ngày càng thịnh vượng, làm cơ sở tham gia hiệu quả hơn vào các tiến trình vận động, chuyển biến đầy thách thức và cơ hội ở phía trước.
Dẫn theo http://tuoitre.vn
