Ngành điều điêu đứng vì khu công nghiệp

Dù đang giữ vị trí hàng đầu thế giới về chế biến xuất khẩu và gia nhập nhóm mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỉ USD, nhưng ngành điều lại đang lo lắng cho sự tồn vong của mình.

Bởi do sự “xâm lấn” của các KCN, khu chế xuất với ngành nghề khác như dệt may, giày da có nhu cầu công nhân nhiều, nên chỉ 1 năm diện tích điều giảm hàng ngàn hécta, còn người lao động lần lượt “rũ áo” sang làm công nhân KCN...

Nỗi lo “teo tóp”

Hôm qua (10.3), Hiệp hội Điều (Vinacas) cùng các DN vừa ngồi và tổng kết lại sản xuất kinh doanh năm 2010. Vinacas đã hân hoan báo cáo: Năm 2010 là năm kỷ lục của toàn ngành bởi là năm thứ năm liên tiếp Việt Nam đã vượt qua 2 cường quốc chế biến xuất khẩu điều thô là Ấn Độ và Brazil, để giữ vị trí hàng đầu thế giới về xuất khẩu điều nhân; là năm đầu tiên được đứng vào nhóm mặt hàng “đại gia” có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỉ USD; cũng là năm hạt điều Việt vươn xa đến nhiều thị trường nhất (hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ) với số lượng DN xuất khẩu cao kỷ lục, trên 273 DN...

Mặc dù rất phấn khích, nhưng các “đại gia” lại “toát mồ hôi” cho số phận cây điều. Bởi ngày càng có nhiều KCN, khu chế xuất với nhiều ngành nghề như dệt may, giày da mọc lên xâm lấn đất điều, đặc biệt ở những khu vực chiếm tới 80% diện tích và 90% sản lượng điều cả nước như miền Đông Nam Bộ (Bình Phước, BR-VT, Đồng Nai) và khu vực Tây Nguyên (Đắc Lắc, Đắc Nông..). Thậm chí có nhiều DN toan tính lùi vào vùng sâu vùng xa để có đất và lực lượng lao động nông thôn nhiều. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thái Học (Chủ tịch Vinacas), nhiều DN đã phá sản chiến lược bởi ở các vùng này cũng có sự xâm lấn của các nhà máy xí nghiệp sản xuất ngành nghề khác.

Bởi thế, chỉ năm 2010, diện tích điều cả nước đã giảm khoảng 7.000ha so với năm 2009, hiện chỉ còn trên 391.000ha. Năm 2011 này, Vinacas dự báo, sự khan hiếm nguyên liệu sẽ rất căng thẳng. Tình thế này buộc các DN chế biến xuất khẩu phải tăng cường tìm nguồn hàng nhập khẩu không chỉ từ Campuchia mà sang cả Châu Phi, “giành giật” với các DN Ấn Độ dù rằng chất lượng điều ở đây kém hơn cả Campuchia. Thế nên năm 2010 cũng ghi thêm một kỷ lục nữa của ngành điều khi tỉ lệ điều thô nhập khẩu cao nhất từ trước tới nay, chiếm tới hơn 53% tổng sản lượng đưa vào chế biến (trên 404.000 tấn) mặc dù giá điều thô thế giới có lúc tăng 50-60%, cao nhất từ trước đến nay, không đảm bảo hiệu quả kinh doanh.

Cũng chính bởi sự “tấn công” vào tận vùng sâu, vùng xa của các KCN với các ngành nghề giày da, dệt may đã đẩy ngành điều vào cuộc cạnh tranh lao động khốc liệt. Kết cục “cuộc chiến”, bởi thu nhập nghề điều thấp hơn (dù vài trăm ngàn đồng) so với ngành khác (năm 2010 công nhân điều trung bình chỉ thu nhập 2,1 triệu đồng/người/tháng), nên người lao động cứ thế rũ áo ra đi. Thống kê chưa đầy đủ của Vinacas, nếu như niên vụ 2007-2008 toàn ngành còn khoảng 200.000-250.000 lao động, thì sang vụ 2009-2010 đã mất đi cỡ 100.000 lao động. Năm 2011 này, theo ông Học dự đoán, lao động của ngành sẽ tiếp tục “teo tóp”, khả năng chỉ còn khoảng 150.000 người.

Tăng nhập, tăng vay, giảm thuế, hạ lãi suất...

Theo Vinacas, để có đủ nguyên liệu phục vụ chế biến năm 2011 này, ngoài việc DN tập trung mua hết 100% số điều trong nước (dự kiến khoảng 150.000-380.000 tấn) thì phải tăng cường nhập khẩu lên tới 450.000 tấn điều thô. Để làm được điều này, Vinacas “xin” ngân hàng hỗ trợ cho vay vốn khoảng 24.200 tỉ đồng để đầu tư máy móc thay thế sức người, để mua điều cho dân và nhập khẩu. Tất nhiên, cũng bởi khó khăn của ngành điều nên Vinacas đề nghị ngân hàng ưu ái, ngoài việc dành vốn cho vay thì việc “cần đi kèm” là giảm trừ lãi suất 5%/năm đối với vay VND, 3%/năm đối với vay USD, tăng tỉ lệ cho vay tín chấp thay vì thế chấp đối với các DN chế biến xuất khẩu, tăng thời hạn tín dụng lên 12 tháng v.v...

Cũng bởi phải tăng lượng điều nhập khẩu, nên Vinacas cũng “không quên” đề nghị “quý bộ” Tài chính giảm thuế nhập khẩu điều thô đang từ 5% xuống còn 0%. 2 cơ sở “tình và lý” để có thể giảm thuế là theo biểu khung thuế nhập khẩu ban hành kèm theo Nghị quyết số 295/2007 ngày 28.9.2007 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội thì mặt hàng điều tươi hoặc thô, chưa bóc vỏ được áp dụng thuế suất từ 0-37%.

Nhưng nếu giảm thuế, DN chỉ chăm chăm nhập khẩu thì người trồng điều trong nước sẽ ra sao? Vinacas cho hay, UBND tỉnh Bình Phước (địa phương chiếm tới 50% sản lượng điều thô cả nước) đã có công văn khẳng định việc giảm thuế không ảnh hưởng đến nông dân, bởi thực tế vừa qua cho thấy nhu cầu nguyên liệu lớn hơn cung rất nhiều, tăng vọt mỗi năm.