TPP vs AIIB: Đường dài mới biết ngựa hay

China12

Nhiều quốc gia hiện nay gia nhập cả Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB) và Hiệp định Đối tác Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) nhằm tận dụng lợi thế tiềm năng của các tổ chức kinh tế.

Khác biệt về cách tiếp cận

Khi Trung Quốc khởi xướng việc thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB), Mỹ đã kêu gọi các quốc gia và đồng minh của mình không tham gia, nhưng đã có 57 nước đồng ý làm thành viên của tổ chức này. Để đối phó, Mỹ tăng cường thúc đẩy việc ký kết Hiệp định Đối tác Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), một hiệp định thương mại không có Trung Quốc.

Tuy nhiên, những thành viên như Úc và Nhật Bản đều cho rằng TPP chú trọng quá nhiều đến việc giảm thuế quan và can thiệp quá sâu vào công việc nội bộ của họ. Hiệp định này không chỉ liên quan đến vấn đề giảm thuế mà còn bao gồm các quy định về sở hữu trí tuệ, bảo vệ dữ liệu, quản trị doanh nghiệp, luật lao động, các quy định về tài chính và môi trường...

Mặc dù TPP sẽ đem lại nhiều lợi ích cho các nước thành viên, nhưng những chi phí để một số nền kinh tế thay đổi cho phù hợp với quy định cũng không hề nhỏ.

Trái ngược lại, phương pháp tiếp cận của Trung Quốc và AIIB khác hẳn với Mỹ khi không quan tâm đến quy trình nội bộ của nước khác. Thay vào đó, họ tập trung vào việc dỡ bỏ rào cản cơ sở hạ tầng giữa các nền kinh tế để tăng cường giao dịch thương mại. Theo một nghiên cứu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm 2013, việc loại bỏ rào cản về sự yếu kém trong cơ sở hạ tầng như điện, nước, thông tin liên lạc... có thể tăng tổng GDP toàn cầu lên 6 lần.

Chính quyền Bắc Kinh hiện đang tích cực đầu tư cho cơ sở hạ tầng với 50 tỷ USD cho AIIB, 40 tỷ USD cho dự án Còn đường Tơ lụa, 100 tỷ USD cho ngân hàng NDB của nhóm BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi).

Đầu tư cơ sở hạ tầng đang là vấn đề rất cấp thiết trong nền kinh tế hiện nay, đặc biệt là tại những nước đang phát triển. Theo một số ước tính của những ngân hàng phát triển do Mỹ dẫn đầu, việc viện trợ giảm nghèo đói trên thế giới vẫn còn cần đầu tư thêm khoảng 175 tỷ USD hàng năm. Trong khi đó, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) ước tính khu vực này cần thêm 8 nghìn tỷ USD đầu tư trong khoảng 2010-2020. Hãng McKinsey & Co thì dự đoán thế giới sẽ cần 57-67 tỷ USD đầu tư cơ sở hạ tầng tính đến năm 2030.

Có vẻ Trung Quốc đã có những dự tính chuẩn xác khi tập trung vào đầu tư cơ sở hạ tầng cho các nền kinh tế. Trong khi đó, chính quyền Washington vẫn chú trọng quá nhiều vào việc thực hiện tính đúng đắn, hợp chuẩn quy tắc tại các quốc gia khác mà quên đi điều gì là thực sự cần thiết cho một nền kinh tế. Rõ ràng, các dự án cơ sở hạ tầng là điều cần thiết phải thực hiện đối với nhiều nước, đặc biệt là những quốc gia đang phát triển, trước khi áp đặt những tiêu chuẩn về môi trường, sở hữu trí tuệ trong các hiệp định thương mại.

Đáng lẽ ra, các công ty và ngân hàng phát triển của Mỹ nên tập trung đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng như đường xá, điện nước... tại các thị trường thành viên trước khi quá chú trọng vào việc giảm thuế quan và áp đặt những chuẩn tắc trong TPP.

Khó nhưng bền vững, dễ dàng nhưng nhiều rủi ro

Việc Mỹ yêu cầu những quy định chặt chẽ trong TPP và can thiệp nội bộ quá sâu vào nền kinh tế các thành viên có thể gây khó chịu cho chính phủ các nước. Tuy nhiên, việc làm này đảm bảo chính quyền Washington đánh giá rất cao tầm quan trọng của TPP cũng như sẽ nghiêm túc thực hiện các điều khoản thỏa thuận. Rõ ràng, một hiệp định thương mại với những quy định không chặt chẽ và có thể đem lại hậu quả xấu cho nền kinh tế thì không thể tồn tại lâu.

Ngoài ra, đàm phán chi tiết về những thỏa thuận trong TPP sẽ đảm bảo lợi ích mà hiệp định này mang lại có tính khả thi cao. Điều này trái ngược với những khoản tiền đầu tư của Trung Quốc và AIIB khi không đánh giá cẩn thận cũng như giám sát chặt chẽ các dự án. Việc không can thiệp qua sâu nội bộ của một quốc gia cũng có mặt trái là Trung Quốc và các tổ chức tài chính của nước này có thể đầu tư một cách vô ích mà không đem lại hiệu quả.

Bên cạnh đó, việc cân bằng các quy định và chuẩn tắc hoạt động sẽ thúc đẩy những công ty Mỹ và các định chế tài chính đầu tư nhiều hơn vào thị trường các nước thành viên. Một thị trường với tiêu chuẩn quốc tế rõ ràng hấp dẫn hơn một nền kinh tế khác biệt trong chuẩn tắc hoạt động kinh doanh.

Hơn nữa, dù các điều khoản thỏa thuận TPP liên quan đến những quy định chặt chẽ, nhưng chắc chắn việc thực hiện phải có lộ trình cũng như thời gian thực hiện cho các nước. Mặc dù việc thay đổi để phù hợp các quy tắc mới sẽ còn nhiều khó khăn nhưng về dài hạn, những điều khoản chặt chẽ này sẽ phát huy tác dụng tích cực đối với nền kinh tế của các thành viên.

Theo những gì mà các nhà đàm phán TPP của các nước tuyên bố, có vẻ họ đang tập trung vào lợi ích lâu dài của các thành viên trong hiệp định cũng như lợi ích thực tế của các khoản đầu tư hơn là đơn giản chi tiền để nhận được sự đồng thuận.

Những khoản tiền đầu tư của Trung Quốc xem ra khá dễ dàng để huy động, nhưng không phải vô điều kiện. Trung Quốc ngoài mục đích tạo thêm công ăn việc làm cho các doanh nghiệp nước này còn có ý định gây ảnh hưởng về địa chính trị.

Trung Quốc đang cố gắng gia tăng ảnh hưởng và vị thế của mình. Vì vậy, những nước muốn nhận ưu đãi từ các khoản vay mà không bị can thiệp nội bộ quá nhiều sẽ phải điều chỉnh quan điểm chính trị theo hướng có lợi cho chính quyền Bắc Kinh.

Một vấn đề nổi cộm nữa là những dự đầu tư cơ sở hạ tầng của Trung Quốc thường được các công ty nước này chịu trách nhiệm xây dựng và nhiều chuyên gia nghi ngờ chất lượng của các công trình. Đã có rất nhiều các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng do doanh nghiệp Trung Quốc thực hiện có vấn đề về chất lượng cũng như rắc rối liên quan đến môi trường, xã hội. Hiển nhiên, việc nhận tiền đầu tư từ Trung Quốc là một con dao hai lưỡi, dễ dàng nhưng ẩn chứa nhiều rủi ro.

Lãnh đạo của các quốc gia trên thế giới cũng hiểu điều này, và đương nhiên là họ lựa chọn làm thành viên của cả 2 tổ chức kinh tế, ngân hàng AIIB và hiệp định TPP, để có thể tận dụng những ưu điểm từ đó.

Theo NDH

Tư khóa: TPP, AIIB, ngân hàng, đầu tư, cơ sở hạ tầng