Trong một cuộc họp với các cố vấn kinh tế vào ngày 02/04/2013, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã làm rõ định nghĩa của ông về chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giải thích rằng ông mong muốn "tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh và đầu tư". Tuy nhiên, ông Abe hiện đang đi ngược lại chính mục tiêu trên của mình bằng cách nâng hạn ngạch nhập khẩu nông nghiệp sau các cuộc đàm phán TPP. Thái độ của Nhật Bản trong cuộc họp 12 quốc gia tham gia TPP tại Ottawa tuần trước khiến New Zealand đã lên tiếng chỉ trích và phát biểu rằng Nhật Bản nên rời khỏi TPP nếu không chịu mở cửa thị trường hàng nông sản.
Mặc dù chiếm đa số ghế trong Thượng và Hạ viện Nhật Bản, liên minh giữa Đảng Tự do Dân chủ (LDP) của ông Abe và Đảng New Komeito (NKP) hiện vẫn còn phụ thuộc vào các lợi ích của ngành nông nghiệp Nhật Bản. Tuy ảnh hưởng của ngành nông nghiệp được giữ ổn định, nhưng về lâu dài thì ảnh hưởng của ngành này trên việc hoạch định chính sách đối ngoại của Nhật Bản sẽ dần mất đi.
Nông dân luôn là một nguồn hỗ trợ vững chắc cho phe chính trị bảo thủ kể từ khi bắt đầu chế độ bầu cử tại Nhật Bản. LDP sử dụng Bộ Nông Nghiệp và các tổ chức nông nghiệp để mở rộng kiểm soát các cử tri nông thôn ở cấp cơ sở. Mặc dù số phiếu bầu cho LDP ở cả hai Viện đều giảm trong những năm 1970 do việc đô thị hóa gia tăng, LDP vẫn có thể duy trì quyền lực nhờ sự thiếu công bằng trong tỉ lệ phân bố đại biểu các đảng phái ở nghị viện. Lợi ích nông nghiệp thống trị chính phủ, nông dân bầu cho LDP và LDP phụ thuộc vào ngành nông nghiệp và nông dân để có thể thắng cử, vì vậy LDP phải quan tâm bảo vệ lợi ích của ngành nông nghiệp.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, LDP đã bắt đầu giảm sự phụ thuộc vào ngành nông nghiệp Nhật Bản. Điều này được minh chứng bởi sự thành công của Abe trong cuộc bầu cử tại Thượng viện dù trước đó ông đã tuyên bố rằng Nhật Bản sẽ tham gia TPP bất chấp sự phản đối của ngành nông nghiệp. Ngành nông nghiệp Nhật Bản phản đối TPP vì Hiệp định thương mại tự do này sẽ ảnh hưởng đến các phúc lợi chính phủ dành riêng cho ngành nông nghiệp. Cải cách bầu cử năm 1994, trong đó giảm bớt ảnh hưởng của ngành nông nghiệp, đã đóng một vai trò quan trọng trong sự thành công của Abe.
Bên cạnh đó, sự ảnh hưởng ngày càng tăng của Keidanren – tổ chức đại diện cho các lợi ích của ngành kinh doanh và sản xuất Nhật Bản – cũng khiến ngành nông nghiệp Nhật Bản gặp phải một đối thủ đối đầu mới trong việc xây dựng chính sách thương mại. Vì TPP mang lại lợi ích cho ngành kinh doanh và sản xuất, Keidanren đã xác định TPP phải thành công. Nếu Nhật Bản rời khỏi TPP, lợi ích của các nhóm ngành kinh doanh và sản xuất sẽ chịu thiệt lớn trong hoạt động xuất khẩu. Keidanren hỗ trợ tự do hóa thương mại như một chất xúc tác tạo sự cạnh tranh cho những ngành trước nay vẫn chưa tồn tại cạnh tranh. Năm 2005, Keidanren đã tạo áp lực lên chính phủ thành công, khiến chính phủ Nhật Bản phải ký Hiệp định thương mại tự do với Mexico để bảo vệ lợi ích thương mại của các thành viên Keidanren. Trước khi hiệp định này được ký kết, các thành viên Keidanren đã từng phải chịu bất lợi trước các đối thủ cạnh tranh đến từ Bắc Mỹ và châu Âu bởi các đối thủ này có Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ và Hiệp định thương mại tự do EU-Mexico làm hậu thuẫn.
Mặc dù Keidanren đã các đóng góp chính trị vào tháng 9/1993, vào tháng 5/2003 Keidanren đã quyết định hoạt động trở lại. Các hoạt động chính trị của Keidanren lại dừng một lần nữa vào năm 2009 khi đảng DPJ thắng cử, nhưng có những dự đoán rằng ông Sadayuki Sakakibara, Chủ tịch mới của Keidanren, có thể làm tăng cam kết chính trị của Keidanren trong việc hỗ trợ các chính sách kinh tế của ông Abe. Nếu Sakakibara quyết định rằng Keidanren sẽ đóng một vai trò chính trị lớn hơn, chắc chắn một số tiền lớn sẽ được sử dụng nhằm củng cố vị thế của Nhật Bản trong TPP. Sakakibara đã cho thấy ông có tầm nhìn ngoại giao và quốc tế khi chủ trì Keidanren ủng hộ TPP. Ảnh hưởng của ngành nông nghiệp Nhật Bản sẽ giảm với tốc độ nhanh nếu Keidanren trở lại.
Tuy nhiên, Keidanren phải hành động nhanh chóng nếu muốn đảm bảo vị trí của Nhật Bản trong TPP. Abe hy vọng rằng "giá trị chiến lược" của Nhật Bản đủ để xoa dịu bất mãn của các nước thành viên TPP trước việc Nhật làm trì trệ đàm phán, tuy nhiên, cần nhiều hơn nữa để thuyết phục được Mỹ. Nếu Nhật Bản muốn cơ cấu lại nền kinh tế đang trì trệ của mình thì không nên do dự trong vấn đề TPP.
Theo http://thediplomat.com - TV
Từ khóa: TPP, nông nghiệp, Nhật Bản
