Cuộc đua ngày càng “nóng"

Không chỉ chịu sức ép cạnh tranh từ các đối thủ trong nước, thị trường bán lẻ hàng điện tử đang phải đối mặt với những thách thức mới khi các doanh nghiệp nước ngoài sẽ chính thức được tham gia lĩnh vực này kể từ năm 2015 theo cam kết mở cửa WTO.

Thị trường tăng trưởng nóng

Thị trường hàng tiêu dùng điện tử được tạm chia thành ba mảng chính: thiết bị thông tin liên lạc chiếm tỷ trọng lớn nhất (khoảng 42%); kế đến là các sản phẩm máy tính và thiết bị tin học (chiếm 31,2%); còn lại là các sản phẩm giải trí (video, audio, game...).

Hãng nghiên cứu thị trường Business Monitor International ước tính năm 2013, thị trường hàng tiêu dùng điện tử tại Việt Nam đạt 6,1 tỉ đô la Mỹ, tăng 18,53% so với năm trước và có thể đạt mức 10,8 tỉ đô la Mỹ vào năm 2017. Báo cáo này đánh giá Việt Nam là một trong số ít thị trường vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ dù nền kinh tế còn gặp nhiều khó khăn. Một số liệu khác từ Bộ Công Thương cho thấy doanh thu bán lẻ hàng công nghệ trong năm 2013 đạt khoảng 110.000 tỉ đồng, tăng 10% so với năm 2012. Bên cạnh tốc độ tăng trưởng được duy trì, việc tỷ trọng bán lẻ hàng công nghệ trong tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng tại Việt Nam còn ở mức thấp (4,2%), cũng là cơ hội để ngành hàng này có thể phát triển mạnh trong tương lai.

Cạnh tranh bằng gì?

Viettel Store hiện có 829 siêu thị phân bố khắp 63 tỉnh thành; Thế giới di động có hơn 200 cửa hàng trên khắp cả nước, đặt mục tiêu mở rộng lên 250 cửa hàng vào cuối năm 2014; FPT Shop có 116 cửa hàng, đặt mục tiêu đạt 150 cửa hàng vào cuối năm nay; Viễn Thông A có 97 cửa hàng... Các ông lớn này hiện chiếm khoảng trên 50% thị phần bán lẻ điện thoại di động; 10% thị phần nữa thuộc các nhà bán lẻ quy mô nhỏ hơn như Nhật Cường Mobile, Mai Nguyên Luxury Mobile, Mobiado... Phần còn lại thuộc các cửa hàng nhỏ lẻ và hàng xách tay.

Tiềm lực về vốn và kinh nghiệm quản lý được coi là hai nhân tố chính quyết định sự thành công của các doanh nghiệp bán lẻ hàng điện tử. Việc mở các siêu thị với mật độ dày, quy mô hoành tráng tại vị trí đắc địa của các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, TPHCM... dù khá tốn kém nhưng là điều gần như bắt buộc phải làm vì đây là cách nhanh nhất để tăng độ nhận biết thương hiệu, thu hút người tiêu dùng mới. Theo khảo sát của người viết, giá bán tại các chuỗi siêu thị của Thế giới di động, Viễn Thông A, FPT Shop... thường không khác biệt nhiều, với mức độ chênh lệch chỉ khoảng 1-2% tùy loại. Dường như, các doanh nghiệp vẫn đang tập trung cho trận chiến mở rộng mạng lưới thay vì tạo ưu thế vượt trội về giá.

Sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp còn diễn ra trên mặt trận khuyến mại, hậu mãi, chính sách bán hàng trả góp... Doanh nghiệp lớn không chỉ có lợi thế khi đàm phán mua hàng từ các nhà phân phối hay hưởng các chính sách hỗ trợ từ nhà sản xuất mà còn có điều kiện để phối hợp với ngân hàng triển khai các chương trình bán hàng trả góp. Cho dù mức lãi suất trả góp không phải lúc nào cũng dễ chịu (đặc biệt đối với các khoản vay tại các công ty tài chính) nhưng việc chỉ phải trả một số tiền nhỏ hàng tháng đã kích thích nhu cầu mua sắm đối với không ít người, đặc biệt là giới trẻ có thu nhập chưa cao nhưng luôn yêu thích các mặt hàng công nghệ hiện đại.

Thách thức ở phía trước

Mở rộng mạng lưới đối với các chuỗi siêu thị hàng điện tử hiện nay như con dao hai lưỡi. Chiến lược tiến về thị trường nông thôn của các doanh nghiệp sẽ tiềm ẩn khá nhiều rủi ro nếu tiềm lực về vốn không đủ để duy trì trong một thời gian dài vì thị trường nông thôn đòi hỏi sự kiên nhẫn với sức mua lẫn tập quán mua bán. Nếu không tính toán một cách cẩn trọng, “vết xe đổ” từ sự phá sản và tình trạng “cá lớn nuốt cá bé” trên thị trường điện máy có thể cũng sẽ lặp lại đối với các siêu thị điện thoại di động. Sớm minh bạch mô hình quản trị, tiến hành IPO và niêm yết trên thị trường chứng khoán là một trong những giải pháp huy động vốn hiệu quả mà các doanh nghiệp cần sớm tính đến. Sau Công ty cổ phần Thế giới số Trần Anh (TAG-HNX), tới đây Thế giới Di động cũng lên sàn. Hy vọng điều này sẽ trở thành cú hích cho các doanh nghiệp còn lại.

Sức ép cạnh tranh cũng đang ngày càng “nóng” lên khi từ tháng 1-2015, theo lộ trình cam kết WTO, Việt Nam sẽ phải cho phép các doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài tham gia thị trường bán lẻ. Ưu thế của các doanh nghiệp nước ngoài về vốn, nguồn nhân lực, trình độ quản lý là điều không thể phủ nhận, tuy nhiên các nhà bán lẻ trong nước cũng có những lợi thế nhất định như sự am hiểu thị hiếu người tiêu dùng, mạng lưới bán hàng sẵn có.