Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

 

Tình trạng hạn hán nặng nề nhất trong vòng 1/4 thế kỷ qua ở Mỹ đang đẩy giá lương thực leo thang trên các thị trường thế giới, trong đó các loại ngũ cốc chủ chốt liên tục đội giá dẫn đến nguy cơ khủng hoảng lương thực ở những khu vực "dễ bị tổn thương". Đã có nhiều chuyên gia đưa ra dự báo ảm đạm như vậy bất chấp việc Tổ chức Nông Lương LHQ (FAO) khẳng định tuy giá các mặt hàng ngũ cốc đang tăng do ảnh hưởng của đợt hạn hán nghiêm trọng ở Mỹ nhưng thế giới chưa phải đối mặt với nguy cơ tái diễn khủng hoảng lương thực như khủng hoảng năm 2007-2008.

 

Các quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu đang tăng cường dự trữ lương thực với hy vọng vượt qua thời gian khó khăn và đến lúc giá lương thực sẽ giảm xuống. Tuy nhiên, hy vọng này có thể tan biến nếu hàng loạt nước dồn dập "tranh mua" cùng một lúc. Theo chuyên gia phân tích Shawn McCambridge thuộc Jefferies Bache, giá ngô được trông đợi ở dưới ngưỡng 5 USD/bushel (1 bushel = 25,4 kg) nếu thời tiết diễn biến lý tưởng cho vụ ngô năm nay tại Mỹ. Thế nhưng, hiện giá ngô kỳ hạn giao trong năm 2012 đang ở trên 7 USD/bushel và còn tiếp tục tăng, do thời tiết khô hạn hoành hành. Giá đậu tương đang cao kỷ lục và giá lúa mỳ cũng không thua kém.

 

Giới doanh thương cho biết người tiêu dùng tại châu Âu, Bắc Phi và Trung Đông đã giảm bớt những đợt mua vào thường xuyên với hy vọng giá lương thực sẽ "mềm" hơn. Tuy nhiên, theo một số nhà kinh doanh tại sàn giao dịch hàng hóa, trong hoàn cảnh hiện nay, không có gì ngạc nhiên nếu giá ngô được giao dịch ở mức 10 USD/bushel.
 

Giới phân tích đã tiến hành so sánh tình huống hiện nay với cuộc khủng hoảng lương thực cách đây vài năm, trong đó có tính đến yếu tố thời tiết và giá leo thang phi mã do nạn hạn hán 2012 tại Mỹ và mùa lương thực thất bát tại Nga năm 2010. Tình huống tương tự đã xảy ra năm 2008 - thời điểm giá lương thực cao ngất ngưởng. Đó là năm khủng hoảng tài chính bùng phát với sự sụp đổ của Ngân hàng Lehman Brothers. Còn hiện nay là cuộc khủng hoảng nợ công ở châu Âu khiến các khu vực khác trên thế giới bị ảnh hưởng xấu. 
 

Sự bất ổn bao trùm khắp các thị trường trong thời gian hiện nay cũng như hồi năm 2008 và điểm chung là sự mất cân đối cung - cầu đã đẩy giá lương thực tăng vọt, trong đó thời tiết là một trong những yếu tố hàng đầu gây nên tình trạng này. Trong cuộc khủng hoảng lương thực 2007 - 2008, FAO ước tính thế giới có thêm 75 triệu người thiếu ăn. Hội đồng Lương thực hạt Quốc tế (IGC) vừa cho hay chỉ số ngũ cốc và hạt có dầu trong tuần trước đã tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 7/2008.
 

Tuy nhiên, hiện các nước nhập khẩu lương thực hàng đầu là Ai Cập, Iran , Trung Quốc và Ấn Độ thông báo lượng dự trữ trong nước đầy đủ và có khả năng đứng ngoài vòng xoáy giá lương thực tăng trong thời điểm này. Ai Cập - nước nhập khẩu lúa mỳ hàng đầu với hơn 10 triệu tấn mỗi năm - cho biết kho dự trữ chiến lược của họ đủ đáp ứng nhu cầu trong thời gian hơn 6 tháng, cho đến tháng 1/2013. 
 

Tại châu Á, hai nước tiêu thụ nhiều lương thực có hạt như Trung Quốc và Ấn Độ cũng có đầy đủ lúa mỳ và gạo dự trữ trong kho, nhờ vụ lương thực bội thu trong vài ba năm qua. Trong khi Thái Lan, nước xuất khẩu nhiều thịt gà đông lạnh nhất châu Á hiện nay, cho rằng giá ngô và đậu tương cao đang tác động đến lạm phát lương thực và khiến giá thức ăn gia cầm tăng cao. 
 

Theo IGC, mặc dù khối lượng lương thực có hạt dự trữ trong các kho hiện cao hơn 25% so với năm 2008, nhưng Trung Quốc – nước đang trữ lúa mỳ và ngô rất lớn – lại không có ý định bán ra thị trường. Trong khi đó, khí hậu nóng và khô hạn đã buộc Nga, Ucraina và Cadắcxtan phải giảm dự báo tổng sản lượng lương thực có hạt trong vùng đó đi ít nhất 35 triệu tấn so với dự đoán ban đầu. 

 

 

Theo giới phân tích thị trường, sức ép đối với các nhà xuất khẩu gạo châu Á đang ngày càng gia tăng và khó có khả năng giảm trong năm nay, vì sự “thờ ơ” của các khách mua và lượng thóc gạo lớn trong kho khiến giá gạo khó có thể được cải thiện trong vài tháng tới. Điều này hứa hẹn làm dịu sự lo lắng của các nhà nhập khẩu với việc giá ngô và lúa mì đã tăng mạnh từ giữa tháng 6/2012, trong đó giá ngô và lúa mì tại thị trường giao dịch Chicago đã tăng gần 40% trong bốn tuần qua do đợt hạn hán tồi tệ ở vành đai ngũ cốc Mỹ ảnh hưởng đến sản lượng. 
 

Các nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới như Thái Lan, Ấn Độ đang "ngự" trên kho dự trữ gạo khổng lồ trước vụ thu hoạch mới, trong khi các khách mua lớn là Manila và Giacácta sẽ giảm nhập khẩu gạo do có vụ mùa bội thu trong nước. Giá gạo giới hạn ở mức hợp lý sẽ đảm bảo việc cung cấp đủ cho một số quốc gia nghèo nhất ở châu Á và châu Phi, nhưng tất cả những nước này hiện đều không lo ngại về khả năng hoảng loạn trên thị trường do thiếu hụt nguồn cung như năm 2008 với gạo chất lượng cao của Thái Lan khi đó được bán với giá kỷ lục 1.000 USD/tấn. 
 

Darren Cooper, nhà kinh tế cấp cao thuộc Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế ở Luân Đôn (Anh), nói rằng với các động lực thị trường hoàn toàn khác nhau, giá gạo sẽ không biến động như ngô, lúa mì và đậu tương. Những gì mà chúng ta đang chứng kiến chỉ nằm bên phía cung cấp, nên giá sẽ biến động theo chiều đi xuống. Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế, một cơ quan nghiên cứu được các khách mua và nhà sản xuất tài trợ, nhận định lượng gạo buôn bán trên thế giới năm 2012 sẽ giảm khoảng 4,7% xuống 34 triệu tấn, do các nước nhập khẩu gạo hàng đầu giảm mua vì đạt sản lượng cao hơn trong năm nay nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi. 
 

Thái Lan, nước xuất khẩu gạo nhiều nhất thế giới, ước đã tích lũy lượng gạo kỷ lục 10 triệu tấn gạo, tương đương gần 1/3 lượng gạo buôn bán cầu hàng năm, sau kế hoạch can thiệp của chính phủ nước này vào hoạt động xuất khẩu gạo. Trong một động thái mang tính dân túy, Chính phủ Thái Lan đã mua gạo từ nông dân với mức giá trung bình cao hơn 40% so với thị trường, khiến lượng gạo trong kho gia tăng, càng khó cho việc bán ra. Các nhà chức trách Thái Lan đang tuyệt vọng tìm kiếm khách hàng mua gạo của họ trước vụ thu hoạch mới bắt đầu từ tháng 10 tới. Một thương nhân ở Băngcốc nói Chính phủ Thái Lan phải bán để có chỗ cho lượng gạo của vụ thu hoạch mới nhập kho và thị trường đang chờ để xem khó khăn to lớn này sẽ được giải quyết như thế nào, vì họ đã không bán được tí nào trong số 250.535 tấn gạo trong đợt đấu thầu hồi tháng Sáu. 
 

Cựu Chủ tịch Hiệp hội xuất khẩu gạo Ấn Độ, ông Vijay Setia, cho biết với Ấn Độ tình hình cũng không khả quan hơn Thái Lan do nguồn cung gạo của nước này vẫn dồi dào kể cả trong trường hợp điều kiện thời tiết xấu năm nay. Lượng gạo trong kho của Ấn Độ tính đến 1/7 đã lên tới 30,7 triệu tấn, đủ đáp ứng nhu cầu thế giới trong gần một năm, cho dù Niu Đêli đã bán được khoảng 5 triệu tấn kể từ tháng 9/2011. Do vậy, giá gạo xuất khẩu giảm là điều dễ hiểu. 
 

Các chuyên gia về thị trường quốc tế ghi nhận, Việt Nam tích cực giao dịch loại gạo 25% tấm, song với giá chào bán khoảng 377,5 USD/tấn, thấp hơn 16% so với hồi đầu năm nay. Ấn Độ cũng chào giá hấp dẫn các loại gạo quen thuộc ở mức 375-425 USD/tấn. Cơ quan hậu cần quốc gia Inđônêxia (Bulog) năm ngoái nhập trên 1 triệu tấn gạo của Việt Nam, nhưng từ đầu năm đến nay không nhập do có dự báo "quốc gia vạn đảo" này sẽ dư 5,5 triệu tấn lương thực vào cuối năm nay. Còn Philíppin, nước nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới trong năm 2010, đã đặt mục tiêu tự cung gạo vào cuối năm 2013. Người đứng đầu Chương trình gạo quốc gia của Chính phủ Philíppin, Dante Delima, cho biết nước này có thể giảm nhập khẩu gạo xuống mức không quá 100.000 tấn trong năm tới. 
 

Ông Abdolreza Abbassian, nhà kinh tế và chuyên gia hàng đầu về ngũ cốc của FAO, nêu rõ khác với 4 năm trước, nguồn cung lúa gạo và lúa mì đa dạng hiện nay đã góp phần cải thiện tình hình lương thực thế giới, cho dù giá ngô đã tăng 55% chỉ trong 5 tuần qua do tác động của đợt hạn hán nặng nề ở miền Trung Tây nước Mỹ. Mặc dù tình hình có thể trở nên nghiêm trọng, nhưng hiện vẫn còn quá sớm để nói tới một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu mới kiểu như cuộc khủng hoảng năm 2007-2008, khi giá lương thực tăng cao gây bạo loạn ở nhiều nước nghèo đang phát triển.

Theo Abdolreza Abbassian, FAO chưa phát hiện bất cứ khó khăn nào trong sản xuất hoặc cung cấp lúa gạo trên thế giới. Lúa gạo là nguồn lương thực thiết yếu đối với an ninh lương thực của hàng tỷ người trên toàn cầu. Nhu cầu ngô để phục vụ sản xuất nhiên liệu sinh học cũng đã giảm mạnh, do đó có thể làm dịu bớt nguy cơ khủng hoảng lương thực. Tuy nhiên, ông Abbassian cảnh báo có hai yếu tố đáng quan tâm hiện nay trên thị trường nông sản thế giới: nhịp độ lên giá lương thực đang gia tăng và hầu như chưa có dấu hiệu giảm, đặc biệt là đối với các mặt hàng ngô, đậu tương và lúa mì. Chỉ trong ba tuần đầu tháng 7 này, giá ngô và lúa mì xuất khẩu đã tăng tới 20% so với cùng kỳ tháng 6. Xu hướng này có thể khiến giá lương thực toàn cầu trong tháng 7 tiếp tục tăng sau ba tháng giảm giá liên tục. 
 

Giá ngũ cốc tăng kết hợp với đồng USD mạnh lên và khủng hoảng kinh tế tiếp tục kéo dài ở nhiều nước châu Âu đã làm giảm nhu cầu tiêu dùng của người dân, đồng thời có thể giáng đòn kinh tế mạnh vào các nước đang phát triển, nhất là các nước nhập khẩu lương thực và xuất khẩu các hàng hóa khác. Các hóa đơn nhập khẩu lương thực tăng mạnh kết hợp với thu nhập từ xuất khẩu các hàng hóa khác giảm sẽ gây căng thẳng đối với nền kinh tế của các nước này. Trong bối cảnh này, FAO cảnh báo nhiều nước nghèo đang phát triển có nguy cơ phải đối mặt với biến động lương thực khó có thể lường trước.