Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

 

Cuộc du hành bằng xe đạp của nhà thám hiểm người Anh Thomas Stevens năm 1886 từ Quảng Châu, miền Nam Trung Quốc, đến các ngôi chùa ở Cửu Giang cách miền Bắc khoảng 1.000 km, mang lại cảm giác tò mò, lo sợ và đôi khi cả sự tức giận cho người dân địa phương. Một thế kỷ sau, xe đạp không còn là "vật ngoài hành tinh", ngược lại nó còn trở thành "biểu tượng" của Trung Quốc. "Vương quốc xe đạp" lúc này có nhiều xe đạp hơn bất kỳ nước nào trên Trái Đất. Một lượng lớn xe đạp sau đó đã được thay thế bằng ô tô, một dấu hiệu cho thấy sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc. 
 

Đối với những cư dân thành thị đang tăng trưởng nhanh, xe đạp là tiêu biểu cho những gì họ muốn bỏ lại phía sau. Các cô gái thực dụng ở Trung Quốc thường nói với nhau: "Tôi thà khóc trên chiếc BMW còn hơn cười sau xe đạp". Mặc dù là biểu tượng đang phai nhạt dần trong xã hội Trung Quốc, xe đạp vẫn là phép ẩn dụ đầy lôi cuốn đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới này. Xe đạp chỉ cân bằng khi người đi xe tiếp tục đạp, nhất là khi nó được chất đầy hàng hóa. Điều này đôi khi cũng đúng đối với kinh tế Trung Quốc. Nếu nền kinh tế này đánh mất đà tăng trưởng, nó sẽ "đâm". 
 

Từ năm 1990 đến 2008, lực lượng lao động của Trung Quốc đã tăng khoảng 145 triệu người, nhiều người trong số này đã thực hiện chuyến đi dài từ các vùng nông thôn đến các công xưởng ở vùng duyên hải. Theo Tổ chức năng suất châu Á, năng suất lao động ở Trung Quốc trong cùng thời gian này đã tăng trên 9%. Với cùng một sản lượng, nếu như năm 1990 cần 100 người để thực hiện thì đến năm 2008 cần chưa tới 20 người. Tất cả những điều này cho thấy tốc độ tăng trưởng 8-10%/năm đối với kinh tế Trung Quốc không phải là điều xa xỉ mà là sự cần thiết. 
 

Tuy nhiên, năm 2011, số người trong độ tuổi lao động ở Trung Quốc giảm ở mức 1% dân số và số người trong độ tuổi này sẽ sớm bắt đầu giảm. Số ít những người còn ở lại làng xã cũng già đi và khả năng di động kém hơn. Với tình hình dân số như thế, Trung Quốc cũng không cần thiết phải tăng trưởng quá nhanh để đuổi kịp tốc độ tăng dân số. Ngay cả Chính phủ Trung Quốc không còn thấy tốc độ tăng trưởng 8%/năm là điều cấp bách. Chính phủ Trung Quốc đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng 7,5% năm 2012, thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng 9,2% năm 2011 và 10,4% năm 2010, song nhìn chung phù hợp với tốc độ tăng trưởng trung bình 7%/năm theo kế hoạch phát triển 5 năm kết thúc vào năm 2015. Trung Quốc có "thói quen" vượt qua những mục tiêu mà chính họ đã đề ra và điều đáng chú ý là những mục tiêu này thường là mức sàn chứ không phải mức trần đối với tham vọng của Chính phủ Trung Quốc. Tuy nhiên, mức sàn thường là dấu hiệu cho thấy chính quyền trung ương giờ đây nhận thấy tốc độ tăng trưởng ở mức hai con số là mối đe dọa chứ không phải là sự đảm bảo cho tăng trưởng ổn định. 

 

 

Chuyến ngao du Trung Quốc năm 1886 của ông Stevens được chú ý không chỉ về tuyến đường ông đi mà còn cả về chiếc xe ông lái. Đó là chiếc xe đạp cổ bánh trước thật to và bánh sau nhỏ. Loại xe này không phổ biến ở Trung Quốc. Vòng tròn to của chiếc bánh trước xe đạp cổ giúp xe di chuyển nhanh hơn và xa hơn bất kỳ thứ gì đi trước, giống như nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng nhanh hơn và dài hơn bất kỳ nền kinh tế nào khác. Khi được đề nghị "nêu tên" chiếc bánh xe giúp Trung Quốc tiếp tục lăn bánh, nhiều nhà kinh tế nước ngoài sẽ nói rằng đó là xuất khẩu. Bên ngoài Trung Quốc, người ta chỉ nhìn thấy hàng hóa Trung Quốc được bày đầy trên các kệ hàng và việc làm trong lĩnh vực chế tạo bị mất vào tay nước này, nhưng chẳng mấy ai thấy được những thành phố Trung Quốc xây dựng hay các cửa hàng mua sắm luôn đông khách ở trong nước. Tỷ trọng của xuất khẩu trong tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc luôn bị cường điệu hóa và tỷ trọng này đang giảm. 
 

Giờ đây không phải xuất khẩu, mà đầu tư mới là nhân tố dẫn dắt kinh tế Trung Quốc. Chi tiêu cho nhà máy, máy móc, các tòa nhà và cơ sở hạ tầng chi phối khoảng 48% GDP của Trung Quốc trong năm 2011, trong khi chi tiêu của hộ gia đình mới chiếm khoảng 1/3 GDP và nó có thể được ví như chiếc bánh nhỏ ở đằng sau chiếc xe đạp cổ.
 

Một phần "chiếc bánh" đầu tư của Trung Quốc do các doanh nghiệp nhà nước đảm trách và gần đây do các liên doanh trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng thực hiện dưới sự kiểm soát của các chính quyền tỉnh và thành phố. Theo lời kể của nhà thám hiểm Steven, con đường mà ông đi xe đạp qua thường có nhiều khúc quanh và khúc ngoặt chán ngắt để tránh "xâm phạm" đất màu hoặc đất tư, nhưng ngày nay, đường sá Trung Quốc "thẳng cánh cò bay". Từ năm 2006-2010, các nhà chức trách địa phương đã khai phá 22.000 km2 đất nông thôn, tương đương diện tích của bang New Jersey ở Mỹ, để triển khai các kế hoạch phát triển mới. Các thành phố Trung Quốc đang phát triển nhanh về diện tích hơn là về dân số. Sự đô thị hóa nhanh chóng này quyết định một phần lớn trong thành công kinh tế của Trung Quốc, nhưng đồng thời nước này cũng phải trả giá đắt khi tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt, môi trường bị hủy hoại và quyền sở hữu bất động sản không được tôn trọng tuyệt đối.
 

Sự mất cân đối giữa đầu tư và tiêu dùng đang khiến cho kinh tế Trung Quốc trông có vẻ bấp bênh. Trong một bộ truyện tranh có từ những năm 1880 được nhà Hán học Amir Moghaddass Esfehani tìm thấy, một người Trung Quốc đi xe đạp cổ bỗng để mất lái và bị ngã đập mặt xuống đất. Một số ít nhà phân tích cho rằng kinh tế Trung Quốc sắp có một cú "đâm mạnh". Trong tháng 4/2012, sản lượng công nghiệp Trung Quốc tăng ở mức chậm nhất kể từ năm 2009 trong khi hoạt động xây nhà ở chỉ tăng 4% so với một năm trước đó. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng kinh tế Trung Quốc sẽ không "đâm sầm" vào vật gì đó. Giống như bánh xe trước của chiếc xe đạp cổ thường vẫn lăn bánh một cách bình thản mặc dù đi trên đường gồ ghề, kinh tế Trung Quốc có thể thích ứng tốt với những cú xóc hay lắc trên đường. Sự ảnh hưởng của nhà nước đối với việc phân bổ nguồn vốn là nguồn gốc của nhiều sự lãng phí, nhưng dẫu sao nó cũng giúp đầu tư tăng ngay cả khi lòng tin của khu vực tư nhân sa sút. Và mặc cho hệ thống ngân hàng của Trung Quốc hoạt động không hiệu quả thì nó cũng mau phục hồi bởi hầu hết những người gửi tiền ở nước này đều không biết đi đâu nữa để gửi tiền.

 

 

Xe đạp cổ bánh to bánh nhỏ dần trở nên lỗi thời và dần thay thế bằng một loại xe đạp quen thuộc hơn. Mô hình tăng trưởng kiểu bánh xe to của Trung Quốc cũng sẽ trở nên lạc hậu. Sự truyền động bằng xích không phải là phát minh duy nhất cần thiết để thay thế xe đạp cổ. Những chiếc bánh xe nhỏ hơn cũng cần bánh hơi để mang lại cảm giác êm ái hơn cho những người đi xe đạp. Trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc thiếu đầu tư lớn để tạo việc làm và ngăn chặn bất ổn xã hội, Trung Quốc cũng sẽ cần phải có cách thức mới để bảo vệ người dân trước con đường "gập ghềnh" phía trước.