Những triển vọng tăng trưởng dựa vào xuất khẩu của Trung Quốc

Theo mạng tin "Diễn đàn Đông Á" ngày 9/3, với mức tăng trưởng xuất khẩu chưa từng có trong các thập niên gần đây, Trung Quốc đã vượt Mỹ và Đức để trở thành nước xuất khẩu lớn nhất thế giới, chiếm hơn 1/10 tổng giá trị xuất khẩu của thế giới. Xuất khẩu cũng chiếm tới 20% tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc trong thập niên qua.

Mặc dù một số nhà bình luận mới đây cho rằng việc chi phí đầu vào và giá đồng Nhân dân tệ (NDT) tăng lên đồng nghĩa với việc Trung Quốc không còn có thể dựa vào xuất khẩu như một động lực cho tăng trưởng kinh tế. Chi phí lao động tăng hiện đang thách thức lợi thế cạnh tranh của Trung Quốc trong các ngành chế tạo đòi hỏi tay nghề thấp.

Những nghiên cứu gần đây cho thấy việc tăng lương danh nghĩa, với mức tăng trung bình hàng năm gần 15% kể từ khi Trung Quốc gia nhập WTO năm 2001, đã không thể bù đắp bằng việc tăng năng suất lao động.
container
Trong tương lai, việc chính phủ Trung Quốc nhấn mạnh hơn chính sách ấn định giá dựa trên thị trường và giảm các khoản trợ cấp trong các lĩnh vực như đất đai, nước, nhiên liệu, năng lượng, và vốn cũng sẽ ảnh hưởng đến sức cạnh tranh chi phí của các công ty Trung Quốc, đang phụ thuộc các khoản đầu vào được bao cấp cho sản xuất. Cuối cùng, việc đồng NDT dần tăng giá sẽ làm trầm trọng thêm tất cả các áp lực chi phí này. Kể từ khi Trung Quốc cải cách hối đoái lớn năm 2005 đến nay, tỷ giá hối đoái thực của NDT đã tăng 30%, mức tăng cao hơn nhiều đối thủ cạnh tranh thương mại chủ yếu của họ tại châu Á.

Khi những xu hướng này tiếp tục và khi các thị trường đang nổi chi phí thấp khác tiếp tục đầu tư nâng cao năng suất trong các ngành xuất khẩu của họ, Trung Quốc sẽ trở nên kém cạnh tranh hơn trong các mặt hàng chế tạo xuất khẩu chi phí thấp và cần nhiều lao động. Nhưng sự giảm cạnh tranh này dường như diễn ra từ từ, ít nhất là trong ngắn hạn. Trung Quốc vẫn có quy mô sản xuất và hoạt động hậu cần tốt hơn tất cả các nền kinh tế đang nổi khác và tiết kiệm chi phí vẫn được tìm thấy tại khu vực phía Tây kém phát triển của Trung Quốc. Theo thời gian, chi phí lao động cao hơn tại các ngành xuất khẩu hiện nay sẽ phần nào được bù lại nhờ chi phí sản xuất giảm tại các ngành mới, hiện đại hơn nhờ vòng đầu tư vốn và công nghệ mới.

Trong khi đó, kinh tế Trung Quốc đang trải qua hai quá trình chuyển đổi cơ cấu khác trong lĩnh vực xuất khẩu. Thứ nhất là sự nâng hạng của Trung Quốc trong chuỗi sản xuất, hướng tới các hoạt động giá trị gia tăng lớn hơn. Giá trị kết hợp của ngành công nghiệp nặng và xuất khẩu điện tử đã tăng 10 lần trong thập kỷ qua, và phần giá trị gia tăng trong nước của hàng xuất khẩu Trung Quốc đã tăng từ 54% năm 1997, lên 61% vào năm 2007. Tỷ lệ xuất khẩu trên nhập khẩu trong thương mại chế biến cùng kỳ đã tăng từ 1,7% lên 1,8%.

Thứ hai, Trung Quốc cũng đang tiến hành sự thay đổi cần thiết hướng tới việc tăng cường xuất khẩu sang các thị trường đang nổi sau khi triển vọng tăng trưởng của các nền kinh tế giảm sút và những dấu hiệu bão hòa thị trường trong môt số nhóm sản phẩm tại các nền kinh tế phát triển. Các nền kinh tế đang nổi hiện chiếm một nửa mức tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc trong năm 2012 do nhu cầu ngày càng tăng của họ đối với hàng hóa trung gian và vốn như máy móc xây dựng và thiết bị.

Trong giai đoạn 2000-2011, xuất khẩu hàng công nghiệp nặng của Trung Quốc sang các nền kinh tế đang nổi đã tăng từ 4% tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc lên 11%, trong khi xuất khẩu hàng điện tử đã tăng từ 3% lên 7%. Xuất khẩu sang các nền kinh tế đang nổi sẽ tiếp tục tăng, khi cơ cấu xuất khẩu của Trung Quốc sẽ ngày càng hướng sang việc sản xuất những mặt hàng phức tạp hơn này. Sự suy giảm tương đối trong xuất khẩu sẽ là một động lực cho tăng trưởng GDP và sự thay đổi cấu trúc xuất khẩu là những bước không tránh khỏi trong sự phát triển kinh tế của Trung Quốc, tương tự như kinh nghiệm của các nền kinh tế nổi lên nhờ hướng vào xuất khẩu trước đây. Khu vực xuất khẩu sẽ vẫn là công cụ trong hội nhập kinh tế của Trung Quốc với các nước châu Á khác phát triển hơn.

Tuy nhiên, những ngày thặng dư thương mại và xuất khẩu tăng trưởng mạnh có thể đã qua. Thách thức của Trung Quốc sẽ là hỗ trợ các quá trình chuyển đối cơ cấu trong khi tránh sự suy giảm bất thường và khả năng khủng hoảng.

Việc thiết lập chính sách sẽ đóng một vai trò quan trọng. Sự công nghiệp hóa nhanh chóng và các chính sách của chính phủ, được thiết kế để thúc đẩy tiến trình này, đang dẫn đến sự mất cân bằng nội bộ và làm trầm trọng thêm những rủi ro cấu trúc trong nước. Để giải quyết những mất cân bằng này, Bắc Kinh sẽ cần tiếp tục loại bỏ những yếu tố bóp méo giá cả, thực hiện những cải cách thị trường tài chính và tín dụng, hỗ trợ một chế độ tỷ giá tự do hơn và đảm bảo sự tiếp tục đổi mới và cải thiện kỹ năng của lực lượng lao động. Sự phối hợp chính sách này sẽ hỗ trợ tăng phần lương và tiêu dùng trong GDP, giảm sự phụ thuộc vào nhu cầu bên ngoài, đưa nền kinh tế Trung Quốc đi theo con đường tăng trưởng cân bằng và bền vững hơn, với việc mức sống sẽ liên tục tăng.