(ĐVO) Mức tiêu chuẩn an toàn sữa mới được công bố tại Trung Quốc đang làm dấy lên những phản ứng gay gắt từ phía dư luận về chất lượng của loại sản phẩm dinh dưỡng này.
Hàng loạt những nghi vấn được đặt ra về tính chính xác và độ minh bạch của chuẩn chất lượng của Bộ Y tế nước này, đặc biệt là sau khi Chủ tịch Hiệp hội ngành sữa Quảng Châu, ông Vương Đinh Miêu gay gắt nhận định: “Đây là tiêu chuẩn sữa thấp nhất thế giới, sự xấu hổ của ngành sữa toàn cầu”. Vậy, vì sao Trung Quốc lại công bố mức tiêu chuẩn khác xa với chuẩn quốc tế? Vì sao chất lượng sữa Trung Quốc ngày càng tụt dốc không phanh? Đâu là nguyên nhân thực sự khiến loại sản phẩm vốn chứa nhiều giá trị dinh dưỡng này đang trở thành nỗi khiếp sợ của người tiêu dùng Trung Quốc?
Tiêu chuẩn sữa Trung Quốc kém xa quốc tế
Theo tiêu chuẩn an toàn sữa mới công bố tại Trung Quốc, hàm lượng protein từ 2,95% năm 1986 giảm xuống chỉ còn 2,8%, số lượng vi khuẩn cho phép tăng từ 500 nghìn/ml sữa năm 2003 lên một triệu mỗi ml sữa.
Nếu làm phép so sánh với các quốc gia trên thế giới, có thể thấy sự chênh lệch khá lớn trong tiêu chuẩn an toàn này. Hàm lượng protein trong sản phẩm sữa của Sudan, New Zealand… đều từ 3,0% trở lên, trong khi đó, số lượng vi khuẩn cho phép trong sản phẩm sữa của Mỹ hoặc liên minh châu Âu là một triệu mỗi ml sữa.
Ông Vương Đinh Miêu, Chủ tịch Hiệp hội ngành sữa Quảng Châu tại diễn đàn phát triển sữa tiệt trùng miền Nam: "Đây quả là tiêu chuẩn sữa thấp nhất thế giới, là sự xấu hổ của ngành sữa toàn cầu. Tiêu chuẩn này kém xa so với tiêu chuẩn thế giới, như một số sản phẩm sữa của Trung Quốc xuất sang nước ngoài bị trả lại chỉ còn cách tiêu thụ trong nước".
Trục trặc từ khâu chăn nuôi
Theo công bố mới nhất, số lượng các hộ chăn nuôi bò sữa có quy mô nhỏ đang ngày càng "phình nở". 72% sản phẩm sữa trên toàn quốc là do các hộ chăn nuôi cá thể cung cấp.
Tuy nhiên, do quy trình chăm sóc tại các hộ nông dân khá thô sơ, bò sữa được chăn nuôi trong môi trường kém chất lượng, khiến vật nuôi phát triển không đạt chuẩn.
Ngoài ra, những hộ này thường tiết kiệm tối đa chi phí do áp lực từ mức giá nguyên liệu bèo bọt được chi trả từ các công ty chế biến sản phẩm sữa, khiến người nông dân phải giảm bớt khẩu phần ăn của bò, dẫn tới hàm lượng protein trong sữa ngày càng thấp.
Theo kinh nghiệm chăn nuôi đạt chuẩn quốc tế, quy trình chăm sóc bò sữa phải hết sức chuyên nghiệp và mang tính tập trung hóa cao. Mỗi đơn vị chăn nuôi bình quân có 50 con bò, trong khi đó, có tới 32,4% số hộ gia đình chỉ đủ sức chăn nuôi 5 con hoặc ít hơn.
Nếu nhìn tổng quan tốc độ phát triển của ngành sữa Trung Quốc trong vài chục năm trở lại đây, có thể thấy, tổng số bò sữa tại nhiều nước còn kém xa Trung Quốc, nhưng sản lượng và chất lượng sản phẩm sữa bò lại vượt trội hơn nhiều. Nhiều ý kiến đánh giá, chính cách thức chăn nuôi rải rác mang tính cá thể tại nhiều địa phương khiến sản phẩm sữa Trung Quốc có hàm lượng protein nghèo nàn, mất đi giá trị dinh dưỡng vốn có.
Nguyên thứ trưởng Bộ Nông nghiệp Trung Quốc, Chủ tịch danh dự Hiệp hội sữa Trung Quốc Lưu Kiên cũng khẳng định: “Hơn 70% lượng sữa của Trung Quốc do các hộ chăn nuôi cá thể bán lẻ cho nhà máy, việc mua bán được thuận lợi và giá thành thấp thì chi phí chăn nuôi cũng phải giảm xuống, dẫn đến tình trạng hàm lượng dinh dưỡng trong sữa không đảm bảo và không thể yêu cầu hàm lượng protein cao trong những loại sữa không đảm bảo dinh dưỡng này”.
Các hãng chế biến quá đua theo lợi nhuận
Để tận thu lợi nhuận kinh doanh, không ít hãng chế biến tỏ ra “keo kiệt” trong việc trả giá sữa nguyên liệu cho các hộ chăn nuôi, khẩu phần ăn của bò trở nên đơn điệu, dẫn tới chất lượng sữa giảm sút.
Mức đầu tư quá bèo bọt vào các trang thiết bị sản xuất của các hãng chế biến này cũng khiến tình trạng sữa nhiễm khuẩn ngày càng tăng. Sữa được chế biến kéo dài trong nhiệt độ cao với những dụng cụ, hệ thống máy móc lạc hậu, không đạt chuẩn quốc tế sẽ khiến vi khuẩn dễ dàng sinh sôi.
Hàng loạt những hành vi thiếu đạo đức trong khâu chế biến sữa như cho thêm chất phụ gia độc hại vào sản phẩm, đe dọa nghiêm trọng tính mạng của người tiêu dùng Trung Quốc.
Sự việc 251 học sinh trường tiểu học tỉnh Sơn Tây bị ngộ độc tập thể sau khi uống sữa do chi nhánh của hãng Mengniu cung cấp xảy ra vào tháng 4 vừa qua châm ngòi cho những vụ bê bối kéo dài về chất lượng kém cỏi của loại sản phẩm này trên thị trường Trung Quốc.
Mới đây nhất, giới chức tỉnh Liêu Ninh (Trung Quốc) lại tuyên bố phát hiện sữa đậu nành chứa phụ gia độc hại tại một số cửa hàng thực phẩm. Mỗi kg bột “tinh bột đậu nành” với giá 50 NDT gồm hỗn hợp đường glucose, ethyl vanillin, ethyl maltol, chất tạo mùi… hòa cùng với nước trắng nhà sản xuất cho ra 150 lít sữa đậu nành.
Sữa đậu nành pha chế kiểu “tạp nham” này ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe con người như đau đầu, buồn nôn, khó thở, nếu dùng liều lượng cao và liên tục gây ra những tổn thương về gan, thận…
Bất cập trong chính sách quản lý
Kể từ sau cải cách mở cửa, đặc biệt là gần chục năm trở lại đây, Chính quyền tại nhiều địa phương luôn duy trì phương châm: “Ổn định các đơn vị chăn nuôi quốc doanh, nỗ lực phát triển mô hình chăn nuôi cá thể”.
Trong đó, những chính sách ưu tiên nhân rộng mô hình chăn nuôi cá thể theo hướng chuyên nghiệp được áp dụng rộng rãi, dẫn tới việc hình thành hệ thống các thôn chuyên chăn nuôi bò sữa.
Mô hình này tuy phát huy được tính tự chủ, sáng tạo của người nông dân, song mặt trái cũng khó lường. Hàng loạt những vấn đề phát sinh trong khâu chăn nuôi theo hướng cá thể hóa đang khiến các ban ngành chức năng Trung Quốc đau đầu.
Điển hình là chất lượng bò tại Hắc Long Giang giảm sút do giá nguyên liệu chăn nuôi tăng vọt, khiến người nông dân có tâm lý chán nản, thất vọng.
Nhiều chuyên gia đánh giá, tiêu chuẩn an toàn sữa mới được công bố với hàm lượng protein từ 2,95% năm 1986 giảm xuống chỉ còn 2,8% càng tạo cơ hội cho các hộ chăn nuôi làm ăn gian dối.
Nhập nhèm tính chính xác của tiêu chuẩn mới
Nhiều ý kiến nghi hoặc các doanh nghiệp chế biến sữa có tên tuổi trên thị trường Trung Quốc đã “nhúng tay” vào quá trình hạ thấp tiêu chuẩn này, vì một số chi nhánh của họ không đáp ứng nổi chuẩn quốc tế.
Trong khi đó, Hiệp hội ngành sữa Trung Quốc và Hiệp hội công nghiệp chế biến sữa Trung Quốc – hai cơ quan hàng đầu trong ngành công nghiệp sữa quốc gia cũng chưa có câu trả lời chính thức chuẩn chất lượng sữa mới căn cứ cụ thể theo những hạng mục nào.
Ông Vương Trúc Thiên, trưởng đoàn chuyên gia sửa đổi tiêu chuẩn an toàn sữa của Bộ Y tế chỉ khẳng định: “Tiêu chuẩn này được đưa ra sau khi cân nhắc và điều chỉnh lợi ích của các bên”.
Còn Chủ tịch Hiệp hội sữa Nội Mông Cổ Ná Đạt Mộc Đức cho rằng: “Thực trạng sữa của Trung Quốc phụ thuộc vào tình hình trong nước. 72% sữa là do hộ chăn nuôi cá thể cung cấp. Một số vùng sản xuất sữa ở phía Bắc, hàm lượng protein sẽ không đạt tới 2,95%. Vì thế nếu căn cứ theo tiêu chuẩn trước đây thì số sữa này sẽ phải tiêu hủy. Do vậy, Bộ Nông nghiệp Trung Quốc quyết định tăng số lượng vi khuẩn cho phép trong một ml sữa lên mức 1 triệu là vì cân nhắc lợi ích của những hộ chăn nuôi bò sữa".
Ý kiến của chuyên gia và đại diện các tổ chức, Hiệp hội đều cho thấy, chuẩn chất lượng sữa do Bộ Y tế Trung Quốc đưa ra nhằm đảm bảo lợi ích của hộ chăn nuôi, của doanh nghiệp. Nhưng lợi ích của người tiêu dùng - những người trực tiếp sử dụng sản phẩm thì còn bỏ ngỏ. Chính yếu tố "nhập nhèm", mơ hồ này đang làm bùng lên làn sóng phản ứng gay gắt của dư luận với mức chuẩn mới này.
Bài viết của tác giả Cát Miên
Từ khóa: bệnh, sữa TQ, chất lượng
