Ngành bán lẻ Việt Nam: trăn trở sau các FTA

retail

Ngành bán lẻ và phân phối (AVR) đang đứng trước nhiều thuận lợi và thách thức khi Việt Nam tham gia đầy đủ các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Trong khuôn khổ Hội thảo “Không gian chính sách hỗ trợ các ngành kinh tế còn lại gì sau các hiệp định thương mại tự do?” được Trung tâm WTO thuộc Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam tổ chức cuối tháng 5 vừa qua, nhiều đại biểu tham gia đại diện cho các doanh nghiệp, Hiệp hội và các chuyên gia kinh tế đã bày tỏ nhiều trăn trở và kiến nghị.

Theo TS. Đinh Thị Mỹ Loan- Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam, khi Việt Nam tham gia đầy đủ các FTA (cả song phương và đa phương) các ngành kinh tế sẽ có nhiều cơ hội, đặc biệt là cơ hội xuất khẩu với thuế quan ưu đãi và thu hút đầu tư nước ngoài từ các nước đối tác. Tuy nhiên, bên cạnh việc mở ra các lợi ích từ tự do thương mại, các FTA cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp và đáng kể tới tương lai của các ngành kinh tế, do không gian chính sách hỗ trợ các ngành kinh tế sẽ bị thu hẹp.

Là người đại diện bảo vệ quyền lợi cũng như người phát ngôn của Hiệp hội, bằng tâm huyết của mình hơn ai hết bà Lan thấu hiểu được những khó khăn vướng mắc mà ngành bán lẻ Việt Nam đang gặp phải.

Theo bà Lan vướng mắc và cũng là khó khăn nhất hiện nay đó là ngành bán lẻ Việt Nam hầu như không được hỗ trợ, nếu có được hỗ trợ thì cũng chưa tương xứng và hiệu quả chưa cao.

Trong khi đó nước ta có chính sách khuyến công, khuyến nông, khuyến ngư, khuyến lâm..nhưng chưa có khuyến thương. Một con số cụ thể là từ năm 2007- 2012 có khoảng 400 tỷ đồng cho chương trình khuyến công. Điều này thực sự khiến cho ngành bán lẻ “ngậm ngùi” khi chỉ mong muốn được một phần như chính sách khuyến công.

Một động thái được cho là thể hiện sự quan tâm của Chính Phủ đối với ngành bán lẻ đó là "Đề án phát triển thị trường trong nước gắn với cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” giai đoạn 2014- 2020" được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Đây là một tin vui đối với các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam. Tuy nhiên chính sách này khi đi vào thực tế bị chậm trễ nên hiệu quả mang lại bước đầu chưa cao, hầu như chưa triển khai được nhiều cho dù đề án nhận được sự tích cực tham gia xây dựng của Hiệp hội bán lẻ Việt Nam.

Bên cạnh đó mặt bằng bán lẻ cũng là một khó khăn đối với AVR.Hiện nay nguồn cung mặt bằng bán lẻ đang tăng nhanh ở cả hai thị trường lớn là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Gía thuê vẫn quá cao đối với các doanh nghiệp bán lẻ, cụ thể ở TP Hồ Chí Minh giá thuê khoảng 100USD/ m2 ở khu trung tâm và khoảng 40USD/m2 ở nới khác.

Như vậy so với ở Việt Nam thì chi phí cho mặt bằng trên tổng doanh thu là quá cao, chiếm tỷ lệ trên 20%- 25% thậm chí có lúc cao hơn.

Điều này khiến cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ không thể chi trả những khoản phí cao để thuê được mặt bằng tốt, có vị trí thuận lợi.
Thông thường để thuê được mặt bằng ổn định thì doanh nghiệp bán lẻ phải thuê dài hạn, điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính.

AVR nhận được gì sau các FTA?

Những áp lực về cạnh tranh khiến các doanh nghiệp nội địa gặp nhiều khó khăn.Đặc biệt là ngành bán lẻ Việt Nam tính đến nay chưa có một chính sách hỗ trợ nào thích đáng.

Thẳng thắn mà nói thì hiện nay tại Việt Nam, các chính sách dành cho ngành bán lẻ vẫn đang bị bó hẹp, chưa được quan tâm và đầu tư đúng mức, điều này khiến các doanh nghiệp bán lẻ loay hoay.

Tính đến nay, Việt Nam đã ký kết 09 Hiệp định thương mại tự do (FTA) và đang đàm phán một loạt các FTA thế hệ mới quan trọng như Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP),FTA Việt Nam- EU.

Việc tham dự các FTA mở ra nhiều cơ hội mới cho các ngành kinh tế, đặc biệt là cơ hội xuất khẩu với thuế quan ưu đãi và thu hút đầu tư nước ngoài từ các nước đối tác. Tuy nhiên với ngành bán lẻ thì nhận nhiều hệ lụy và thách thức sau các FTA.

Đối với dịch vụ phân phối bán lẻ, lộ trình mở cửa đã hoàn thành, cụ thể là cam kết của Việt Nam cho phép bên nước ngoài thành lập liên doanh với phần vốn góp lên tới 49% kể từ khi Việt Nam gia nhập WTO và hạn chế này được từng bước nới lỏng, đến 01/01/2009 cho phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (không tính các mặt hàng trong danh mục loại trừ vĩnh viễn, còn đối với một số mặt hàng nhạy cảm chỉ mở cửa thị trường sau 3 năm).

Tuy nhiên AVR và các doanh nghiệp trong ngành phân phối bán lẻ cho rằng không nên mở cửa rộng hơn nữa. Hạn chế chặt khả năng mở điểm bán lẻ của Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là những doanh nghiệp thường có sức mạnh thị trường, dễ phát triển thành chuỗi lớn mạnh, ảnh hưởng rất lớn đến doanh nghiệp bán lẻ nội địa.

Một nghịch lý dễ nhận thấy khi các FTA được ký kết thì doanh nghiệp ngoại được tạo mọi cơ hội và chính sách làm cú hích cho sự phát triển mở rộng hệ thống trong khi đấy doanh nghiệp nội bị bó chặt không gian chính sách, chịu nhiều áp lực cạnh tranh, điều này khiến cho AVR Việt Nam cảm giác “bí bách” ngay chính trên sân nhà.

Cần chính sách nào để AVR có chỗ đứng trong tương lai?

Trước những khó khăn trên cần có những chính sách tháo gỡ.Theo đó rà soát, điều chỉnh quy hoạch mạng lưới bán buôn, bán lẻ các tỉnh/ thành phố và có thông báo công khai cho cộng đồng doanh nghiệp.

Hỗ trợ doanh nghiệp phân phối- bán lẻ tiếp cận mặt bằng với giá phù hợp. Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn hoặc giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho các doanh nghiệp phân phối- bán lẻ hoạt động tại địa bàn nông thôn. Ví dụ điển hình là doanh nghiệp tư nhân Lan Chi được sự hỗ trợ thiết thực và hiệu quả của tỉnh Hà Nam.

Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam và các thành viên tham gia phản biện, góp ý đối với các công trình công cộng lớn như Dự án đường tàu điện ngầm TP Hồ Chí Minh và Hà Nội.Tiếp tục và trợ giúp nhiều hơn cho phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp cho các DN bán lẻ.

Một trong những điểm yếu hiện nay của ngành dịch vụ bán lẻ Việt Nam đó là chưa có chiến lược phát triển ở cấp độ quốc gia, ngành và chiến lược phát triển ở cấp độ doanh nghiệp.

Bên cạnh đó cần hỗ trợ xây dựng và vận doanh các định dạng phân phối- bán lẻ hiện đại, chuyển giao công nghệ và tiến bộ khoa học kỹ thuật.Hỗ trợ hoạt động tư vấn pháp lý, nghiên cứu thị trường cung cấp thông tin thị trường bán lẻ trong nước và kinh nghiệm quốc tế, nghiên cứu về tiêu dùng; hỗ trợ xây dựng, quảng bá và bảo vệ thương hiệu.

Xu thế mới chung của ngành bán lẻ thế giới bây giờ là “bán lẻ Xanh- Green Retail”, đây là chính sách xây dựng và phát triển tiêu dùng bền vững. Do đó AVR Việt Nam cần theo đuổi xu thế này để tạo chỗ đứng trong hội nhập và phát triển.

Người đứng đầu Hiệp Hội bán lẻ Việt Nam chia sẻ “ Để cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam vững bước trong hội nhập và phát triển cần định hướng theo câu nói như là kim chỉ nam hành động của TS Vũ Tiến Lộc- Chủ tịch VCCI “ Tâm thế để doanh nghiệp hội nhập: Biết chính xác, nghĩ chủ động, làm sáng tạo”

Nguồn: STB

Từ khóa: Ngành bán lẻ, Việt Nam, trăn trở, sau, các, FTA