Việt Nam đang tự từ bỏ quyền bảo vệ sản xuất nội địa?

Documents

Mặc dù không còn nhiều công cụ để bảo vệ ngành sản xuất nội địa do các cam kết với Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và các hiệp định thương mại tự do (FTA), nhưng Việt Nam dường như cũng chưa tận dụng hiệu quả các công cụ này.

Tại hội thảo “Không gian chính sách hỗ trợ các ngành kinh tế còn lại gì sau các FTA?” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng tổ chức phi chính phủ ActionAid tổ chức tại TPHCM hôm 1-6, một số diễn giả cho rằng công cụ thuế và các chính sách trợ cấp để hỗ trợ sản xuất nội địa đã không được sử dụng hiệu quả.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO (thuộc VCCI), cho đến nay, Việt Nam đã có nhiều cam kết khi tham gia WTO, thực hiện 8 FTA và vừa ký hai FTA (với Hàn Quốc, và liên minh kinh tế Á - Âu). Các cam kết WTO và FTA này tập trung vào bốn lĩnh vực là thương mại hàng hoá, thương mại dịch vụ, đầu tư, và sở hữu trí tuệ (IP), do đó không gian chính sách trong bốn lĩnh vực này để hỗ trợ sản xuất trong nước đã bị hạn chế.

Chẳng hạn như về thương mại hàng hóa, công cụ thuế quan vẫn còn trong WTO vì Việt Nam chỉ cam kết giảm thuế chứ không xóa bỏ thuế, nhưng hầu như công cụ thuế quan không còn trong các FTA vì trong các FTA Việt Nam đều cam kết đưa hầu hết thuế về 0%. Hiện nay Việt Nam đang đàm phán FTA với gần 50 nước, và thuế là công cụ bảo hộ sản xuất trong nước khó có thể sử dụng được trong tương lai.

Về biện pháp hỗ trợ bằng cách trợ cấp, như hỗ trợ tín dụng, hiện quy định trong WTO có hai loại là trợ cấp "đèn đỏ" (trợ cấp cho những doanh nghiệp xuất khẩu, trợ cấp để doanh nghiệp dùng hàng nội địa thay vì nhập khẩu) đã bị cấm hoàn toàn, chỉ còn lại loại thứ hai là trợ cấp "đèn vàng," tức trợ cấp được phép nhưng vẫn có thể bị kiện.

Tuy nhiên, ngoài bốn lĩnh vực trên, không gian chính sách để Việt Nam hỗ trợ ngành sản xuất nội địa vẫn còn, mặc dù không nhiều, như các hàng rào kỹ thuật về vệ sinh dịch tễ, các biện pháp phòng vệ thương mại như chống bán phá giá… Bà Trang cho biết thêm, với những FTA đang đàm phán, như Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), mức độ mở cửa và cam kết rộng hơn và sâu hơn, theo đó các công cụ bảo hộ cũng sẽ ít dần.

Theo ông Nguyễn Anh Dương, chuyên gia nghiên cứu của Dự án NDS – ActionAid, hiện không gian chính sách mà Việt Nam có thể dùng đến để bảo vệ ngành sản xuất trong nước, như ngành điện tử, không còn nhiều, do thuế suất đã được cắt giảm nhiều. Trong khi đó, không gian chính sách để Chính phủ hỗ trợ ngành như chế biến thực phẩm hiện có rộng hơn so với ngành điện tử, nhưng thuế nhập khẩu các mặt hàng này đang được Việt Nam cắt giảm rất nhanh, thậm chí nhanh hơn cả lộ trình cam kết của Việt Nam (trong WTO và các FTA).

Liên quan đến biện pháp trợ cấp "đèn vàng" Việt Nam được phép áp dụng, hiện có 7 vụ kiện chống trợ cấp đối với hàng hóa của Việt Nam. Tuy nhiên, bà Nguyễn Hằng Nga (Cục Quản lý cạnh tranh - CLQCT) cho biết kinh nghiệm tìm hiểu các vụ việc này của Cục cho thấy, Việt Nam hay bị nước ngoài “bắt giò” vì những hỗ trợ này, nhưng trên thực tế doanh nghiệp Việt Nam không hưởng lợi cũng như không hay biết gì về hỗ trợ này.

Theo bà Nga, trong các vụ kiện chống trợ cấp, những chương trình trợ cấp của Việt Nam thường bị nước ngoài điều tra là cho vay với lãi suất ưu đãi (cho vay xuất khẩu lãi suất thấp được thực hiện bởi Ngân hàng VDB, hay cho vay ưu đãi thông qua các ngân hàng cổ phần thương mại nhà nước như BIDV, Vietinbank, hay hỗ trợ lãi suất cho hộ sản xuất – kinh doanh, và chương trình cho vay đối với các ngành nhằm thực hiện quy hoạch phát triển).

Một số chương trình trợ cấp khác cũng thường bị nước ngoài điều tra bao gồm trợ cấp dưới hình thức miễn giảm thuế; các chương trình liên quan đến việc Chính phủ miễn giảm tiền thuê đất, mặt nước cho doanh nghiệp xuất khẩu...

“Tuy nhiên, trong khi xử lý các vụ việc này, chúng tôi phát hiện là có các chương trình trợ cấp Việt Nam đưa ra, nhưng không hiệu quả, nên doanh nghiệp bị điều tra trợ cấp cũng không biết đến chương trình này”, bà Nga cho biết.

Theo bà Nga, việc hỗ trợ, trợ cấp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ngành sản xuất chủ lực hay các ngành khó khăn trong nước cho những nước đang phát triển như Việt Nam. Do đó, nếu thiết thực thì Việt Nam cũng nên trợ cấp, nhưng phải hiệu quả, tránh tràn lan. Và, doanh nghiệp khi nhận các trợ cấp này phải chuẩn bị sẵn tâm lý và nguồn lực, để chấp nhận đánh đổi khi bị kiện chống trợ cấp.

Nguồn: TBKTSG

Từ khóa: Việt Nam, quyền bảo vệ sản xuất nội đia, WTO, từ bỏ