Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương sẽ không chết

Abe TPP

New Zealand và các bên tham giam khác của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương đang thầm lặng hồi sinh Thỏa thuận thương mại tự do này, tự tin rằng quan điểm chính trị tại Hoa Kỳ về TPP sẽ thay đổi.

Tháng trước, Tổng thống mới nhậm chức của Hoa Kỳ Donald Trump đã ký một bản ghi nhớ rút Hoa Kỳ khỏi Thỏa thuận, sau một mùa bầu cử theo đó TPP trở thành đối tượng chỉ trích của cả hai đảng. Các hãng tin trên thế giới đều đồng loạt tuyên bố Hiệp định từng được ca ngợi này đã chết. Lãnh đạo của nền kinh tế lớn nhất trong các bên tham gia còn lại, Thủ tướng Nhật Bản Shinzō Abe đã xuất hiện để khẳng định lại sự ủng hộ của Nhật Bản đối với TPP khi ông nói với các phóng viên sau chiến thắng của ông Trump như sau: “TPP sẽ là vô nghĩa” nếu không có sự tham gia của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Không muốn một hiệp định thương mại tự do kiểu mẫu như TPP trở thành vô giá trị. Các nhà đàm phán của Thỏa thuận này quyết tâm mang thân xác đã chết của TPP qua trở lại với cuộc sống – việc này đã thành công – một kế hoạch đã được soạn thảo để Hiệp định tiếp tục thực thi mà không có sự tham gia của Hoa Kỳ.

Tại một hội nghị thương mại trong khuôn khổ Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á Thái Bình Dương do Việt Nam tổ chức vào cuối tháng 5, 11 quốc gia tham gia Hiệp định gồm Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam đã cùng nhau bàn luận về tương lai của TPP. Các nhà đàm phán đã rời hội nghị sau hai ngày với sự đồng thuận nhằm giữ cho Thỏa thuận tồn tại.

Đại diện thương mại Hoa Kỳ ông Robert Lighthzier không vui về việc TPP sẽ được hồi sinh và khẳng định rằng Hoa Kỳ rút khỏi Thỏa thuận là một điều tốt. Trong một cuộc họp báo, ông cho biết “Hoa Kỳ đã từ bỏ TPP và không có ý định thay đổi quyết định này”.

Các bên ký kết còn lại của TPP, không mong chờ kết quả vừa nêu. Một vài thành viên đã nêu rõ quan điểm rằng họ đang đàm phán lại Thỏa thuận với niềm tin quan điểm chính trị của Hoa Kỳ sẽ đảo chiều.

Thủ tướng New Zealand Bill English đã nói trên Radio New Zealand vào hôm 17/5 rằng “Quan điểm chung là duy trì Hiệp định theo cách Hoa Kỳ có thể ký kết nó trong tương lai”. Ông cũng cho biết phương án Q+A hiện giờ là phù hợp để đảm bảo các quan điểm của phía Hoa Kỳ vẫn tồn tại trong Thỏa thuận vì “điều đó làm tăng khả năng Hoa Kỳ sẽ tham gia Hiệp định sau này”.

Theo sau các cuộc hội đàm tại Việt Nam, bộ trưởng Thương mại Úc Steven Ciobo đã nói với phóng viên rằng “Trong thời điểm này, Hoa Kỳ không có lợi ích khi là một phần của TPP, nhưng tình huống có thể thay đổi trong tương lai”.

Chiến lược có vẻ rõ ràng: Với một Tổng thống Trump và công chúng Mỹ hiện giờ không hào hứng với TPP, nỗ lực để lôi kéo Hoa Kỳ vào các cuộc đàm phán về Hiệp định này là không khả thi về quan điểm chính trị. Thay vào đó, 11 quốc gia còn lại sẽ giữ cho Thỏa thuận tồn tại và áp dụng chiến thuật thời gian, chờ đợi Tổng thống Trump rời Nhà Trắng và bị thay thế bởi một ứng viên Đảng Cộng hòa khác hoặc ứng viên của Đảng Dân chủ lên nắm quyền, người có khả năng sẽ phê chuẩn TPP.

Thỏa thuận này sẽ hồi sinh từ một xác chết bị vớt ra khỏi mặt nước trong 4 tháng ngắn ngủi như thế nào? Phần lớn lực đẩy sẽ đến từ New Zealand, nơi chính phủ trung hữu nắm quyền và giữ vai trò trọng yếu trong việc thông qua Thỏa thuận. Sau ngày Tổng thống Trump ký bản ghi nhớ rút khỏi TPP (23/01), các bên ký kết đang vật lộn để tìm hướng đi cho TPP nhằm đảm bảo rằng 7 năm đàm phán của họ không trở nên vô nghĩa. Úc và New Zealand nêu quan điểm về việc khuyến khích Trung Quốc và các nước châu Á khác gia nhập thỏa thuận.

Vào ngày 7/02, Stephen Jacobi, Giám đốc của Diễn đàn kinh doanh quốc tế New Zealand và nguyên là người đứng đầu Hội đồng USNZ – một tổ chức đang hợp tác với chính phủ New Zealand để thúc đẩy TPP đã có một bài phát biểu tại Diễn đàn châu Á, trong đó, ông đề nghị “những hoạt động ngoại giao thầm lặng để đánh giá liệu 11 bên ký kết còn lại của Hiệp định hoặc một tập hợp các bên tham gia với số lượng nhỏ hơn có nhận thấy lợi ích trong việc sửa đổi TPP nhằm duy trì nó mà không có sự tham gia của Hoa Kỳ. Trong suốt vài tháng trước đó, bộ trưởng Thương mại Todd McClay đã có những chuyến thăm chớp nhoáng đến các quốc gia thành viên TPP để thuyết phục họ tiếp tục việc giữ cho Hiệp định tồn tại. Chiến lược ngoại giao này đã thành công, vào ngày 17/5, trong chuyến viếng thăm của Thủ tướng English đến Nhật Bản, Thủ tướng Abe đã đưa ra cam kết về “sớm thực hiện TPP”.

Tất cả những nỗ lực đó đã mang lại kết quả là quyết định của các bên tham gia Hiệp định tiếp tục thực hiện TPP – đồng thời không giấu diếm chiến lược để mở cơ hội cho Tổng thống tương lai của Mỹ tham gia trở lại Hiệp định.

Sự thành công của chiến lược này không phải là một kết luận cuối cùng có tính đồng thuận. Trong khi một số thành viên Hiệp định mong muốn sự trở lại của Hoa Kỳ thể hiện quan điểm duy trì nguyên trạng nội dung Thỏa thuận nhằm tránh những vòng đàm phán lại tốn thời gian cũng như tạo cơ sở cho Hoa Kỳ tái gia nhập, các quan chức của Canada và bộ trưởng Thương mại Malaysia đề nghị có những sửa đổi căn bản đối với nội dung Hiệp định.

Nhiều chuyên gia tỏ ý nghi ngờ rằng nội dung Hiệp định có thể được giữ nguyên trạng theo luật quốc tế. Lauren Bosma, một chuyên gia thương mại của công ty vận động hành lang Albright Stonebridge đã nói với báo Foreign Policy rằng “Bạn không thể đơn giản loại đi cụm từ Hoa Kỳ trong Hiệp định”.

Vấn đề ở đây là việc đàm phán lại Hiệp định chứa đựng nhiều bất định. Thỏa thuận này đã đòi hỏi một sự cân bằng cẩn trọng về lợi ích giữa 12 nước tham gia trước đây với thời gian đàm phán kéo dài nhiều năm. Việc tái khởi động các cuộc đàm phán có thể dẫn đến một tiến trình trắc trở phủ bóng đen lên tương lai TPP.

Bên cạnh đó, cuộc bầu cử tại New Zealand vào tháng 9/2017 có thể tạo ra một cú đánh mạnh vào tiến trình hồi sinh TPP. Thỏa thuận này gặp phải sự phản đối từ Công đảng, Đảng Xanh và Đảng New Zealand trước hết – một đảng dân tộc chủ nghĩa, chống nhập cư. Trong khi các cuộc khảo sát gần đây cho thấy Đảng Quốc gia cầm quyên có thể thành lập chính phủ với sự trợ giúp của đối tác liên minh lâu năm, mọi thứ có thể thay đổi giữa thời điểm hiện tại và vào tháng 9. Chỉ trong khoảng một tháng trước đây, Đảng Quốc gia đã phải cạnh tranh quyết liệt với Liên minh Đảng Xanh và Công Đảng, theo đó, Đảng New Zealand trước hết đóng vai trò là người quyết định tiềm năng về việc đảng nào họ muốn cộng tác để thành lập chính phủ mới. Nếu Đảng Quốc gia nhận thấy họ cần sự ủng hộ từ Đảng New Zealand trước hết để thành lập một chính phủ vào tháng 9, họ có thể chấm dứt việc ủng hộ TPP.

Tuy nhiên, TPP cũng đã từng được coi là đã chết trước đây, và bây giờ nó đã chứng tỏ sự hồi sinh mạnh mẽ. Một yếu tố có thể đóng vai trò quan trọng đó là tâm lý của đa số công chúng tiếp tục chống lại TPP bởi vì Thỏa thuận này vẫn chưa được phê chuẩn bởi chín quốc gia còn lại. Hiệp định này đã khơi nguồn cho nhiều cuộc cuộc phản đối trên khắp thế giới. Tại Hoa Kỳ, các nhóm như Public Citizen, Sierra Club và Our Revolution dùng phương pháp tiếp cận cả trong lẫn ngoài để phản đối TPP, bên cạnh những cuộc chống đối mạnh mẽ (như là phá hoại Đại hội toàn quốc Đảng Dân chủ vào năm 2016), các áp lực nội tại từ phía các Đảng viên Dân chủ cấp tiến cũng đang cản trở sự thông qua Hiệp định này.

Những áp lực này đã buộc bà Hillary Clinton thay đổi quan điểm về TPP (mặc dù đây chỉ là động tác giả), đồng thời thái độ thù địch của các cử tri Đảng Cộng hòa đối với Thỏa thuận này sẽ khiến cho việc thông qua TPP của các nghị sĩ Đảng này trở nên xa vời. Sự phản đối của công chúng về TPP sẽ tiếp diễn nếu người Mỹ và phần còn lại của thế giới không muốn nhìn thấy Hiệp định này tồn tại vào thời điểm hiện tại.

Nguồn: Inthesetimes - LA

Từ khóa: hiệp định, đối tác, xuyên, Thái Bình Dương, sẽ không chết