Trung Quốc và Nhật Bản cạnh tranh kiểm soát thương mại châu Á

0 TPP-RCEP

Những cường quốc trong khu vực đang tranh giành ảnh hưởng đến RCEP sau khi TPP bị phá sản.

Cuộc tranh giành hình thành một thỏa thuận thương mại lớn của châu Á đã nóng lên khi Trung Quốc và Nhật Bản có những quan điểm khác nhau về một thỏa thuận chiếm gần một nửa dân số thế giới và 1/3 sản lượng kinh tế toàn cầu.

Trung Quốc đang thúc đẩy hoàn tất đàm phán RCEP, một hiệp định “chất lượng thấp” chủ yếu tập trung vào việc cắt giảm thuế quan giữa ASEAN và các nước láng giềng.

Tuy nhiên, các quan chức ở Nhật Bản và ASEAN nhấn mạnh rằng RCEP không nên để cho Trung Quốc dẫn dắt, sau khi Mỹ rút khỏi TPP. Tokyo và Canberra muốn có một RCEP chất lượng cao, gồm cả lĩnh vực dịch vụ và đầu tư – với kỳ vọng điều này sẽ đưa Mỹ trở lại.

Điều này dẫn đến cuộc chiến giữa Nhật Bản và Úc ở một bên và Trung Quốc ở đầu bên kia. Kết quả của cuộc chiến này là một thỏa thuận có thể định hình lại thương mại toàn cầu, tích hợp kinh tế khu vực đông dân nhất thế giới và tạo ra các chuỗi cung ứng cạnh tranh hơn. Một quan chức đàm phán của Nhật Bản cho biết: "Trong vài năm gần đây, mọi người thường nhìn vào TPP, nhưng bây giờ là thời điểm quyết liệt nhất đối với đàm phán thương mại tự do lớn nhất còn tồn tại và khả dĩ".

Tiến trình đàm phán sẽ được nêu ra trong chương trình nghị sự tại một cuộc họp ở Chile tuần này, nơi các thành viên TPP, Trung Quốc và những nước khác đang tập trung để thảo luận về tương lai của thương mại ở vành đai Thái Bình Dương. Cách đây vài tháng, Mỹ đã dẫn dắt đàm phán này, nhưng bây giờ họ đã quyết định không cử bất kỳ quan chức cao cấp hay đại sứ nào tham gia.

Trong khi TPP mở rộng Thái Bình Dương từ Mỹ sang Australia, Nhật Bản và Việt Nam, RCEP có ý xây dựng các thỏa thuận thương mại hiện có giữa 10 nước Asean và 6 nước láng giềng: Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Úc, New Zealand và Ấn Độ. Mục đích chính của TPP là các quy tắc thương mại “chất lượng cao” trong các lĩnh vực như đầu tư và sở hữu trí tuệ.

“Trump đã tặng chúng tôi một món quà lớn, mặc dù ông không biết điều đó”, Jin Yi'nan, Tổng tư lệnh Quân đội Nhân dân Trung Quốc, nói vào tháng Giêng. Tướng Jin nói thêm: “TPP hàm ý loại trừ Trung Quốc. Họ hợp tác để nhằm mục tiêu là Trung Quốc và kiềm giữ Trung Quốc… Bây giờ Trump nói rằng Mỹ sẽ rút khỏi TPP. Thật là một món quà tuyệt vời. Không thể nào tốt hơn được”. Và giờ đây, Bắc Kinh ôm lấy RCEP như một giải pháp thay thế TPP, khi TPP không còn Mỹ nữa.

Nhưng không phải ai cũng chia sẻ tầm nhìn với Bắc Kinh, và đó là điều tạo ra tính năng động của RCEP. Trung Quốc muốn một thỏa thuận sớm, vào cuối năm 2017, nhưng Nhật Bản và Úc thì không vội vàng. “Nếu không cho ASEAN đủ thời gian, thì chất lượng thấp chính là câu trả lời của họ”, các nhà đàm phán Nhật Bản cho biết, bởi vì cần có thời gian để các nước phối hợp. Hai bên đang nỗ lực vận động các nước ASEAN, đặc biệt là Philippines, chủ tịch luân phiên ASEAN trong năm nay, và Indonesia, nhà tài trợ ban đầu của các cuộc hội đàm. Nếu ASEAN nắm giữ vai trò quan trọng, Nhật Bản và Trung Quốc cần phải đạt được thỏa thuận với ASEAN.

Theo ông Phạm Trọng Nghĩa, một nhà nghiên cứu ở Anh và là một người đàm phán TPP cho Việt Nam, vị thế của Trung Quốc không phải là vấn đề đối với Việt Nam. “Vì RCEP là một hiệp định đa phương, Trung Quốc không thể đóng vai trò độc quyền và áp đặt các quy tắc của họ đối với các nước đối tác khác, đặc biệt là Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc”.

Ấn Độ, với các mối quan tâm khác nhau cho những đối tượng khác nhau, là một câu hỏi lớn. New Delhi miễn cưỡng cho các nhà sản xuất Trung Quốc những điều khoản nhập khẩu tương tự như ASEAN, nhưng họ cũng nhìn thấy cơ hội mới cho thương mại dịch vụ nếu ASEAN mở cửa. Các nhà đàm phán cho biết Ấn Độ đang tham gia nhiều hơn vào các cuộc đàm phán trong năm nay nhưng vẫn không có thỏa thuận về việc cho phép có các mức thuế khác nhau đối với những người tham gia khác nhau.

Nếu đạt được RCEP, điều đó có nghĩa là Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ được hưởng ưu đãi về thị trường xe hơi đang nổi lên của Việt Nam, mà Mỹ có thể là một phần của TPP. Trong trường hợp này, Tokyo và Canberra hy vọng các tập đoàn của Mỹ có thể gây áp lực lên chính quyền Trump để nghĩ lại và quay lại TPP.

Nhưng tất cả các nước tham gia đều nói rằng một thỏa thuận giữa các bên khác nhau sẽ rất khó khăn. Rajiv Biswas, một nhà kinh tế tại IHS Global Insight, Singapore cho hay: “Mặc dù về mặt chính trị dường như RCEP là con đường tốt nhất để tự do hoá thương mại, nhưng thực tế thì rất khó”. “Tôi nghĩ rằng kỳ vọng đã được nâng lên quá nhiều.”

Nguồn: ft – TN

Từ khóa: Trung Quốc, Nhật Bản, cạnh tranh, kiểm soát, thương mại, châu Á