Đường lối kinh tế của ông Donald Trump

0 kinh te My Newyork

Cho đến nay, ông Donald Trump đã làm Tổng thống Mỹ hơn 40 ngày mà giới phân tích vẫn chưa xác định được đầy đủ đường lối kinh tế-thương mại mới của nước này để tìm một phương sách hợp tác hay ứng phó. Tuy nhiên, qua những sắc lệnh hành chính được ký vội vàng, cũng như qua phát ngôn của những nhân vật cấp cao của chính quyền mới có thể hình dung những nét chính những mục tiêu và chính sách kinh tế mà nước Mỹ sẽ theo đuổi trong thời gian tới.

Mục tiêu kinh tế hàng đầu của Chính phủ Mỹ thời ông Trump là đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế. Theo ông Mnuchin, Mỹ phải đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm ở mức 3 hoặc 4%, gấp đôi mức bình quân đạt được trong tám năm dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama. Ngoài ra, ông Trump từng tuyên bố sẽ tạo ra được 25 triệu việc làm mới trong vòng 10 năm tới.

Biện pháp chính sách để đạt được mục tiêu trên có thể tóm gọn là: cải cách hệ thống thuế doanh nghiệp sao cho có sức cạnh tranh toàn cầu, áp đặt thuế “điều chỉnh ở biên giới” để hạn chế hàng nhập khẩu, giảm quy định và can thiệp của nhà nước vào hoạt động kinh tế; thúc đẩy công nghiệp năng lượng nội địa tiến tới xuất khẩu năng lượng; đàm phán những hiệp định thương mại song phương có lợi hơn để tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Giảm thuế, giảm quy định phiền hà

Hiện Mỹ là nước có mức thuế thu nhập doanh nghiệp cao nhất khối các nền kinh tế phát triển OECD. Mức thuế doanh nghiệp của Mỹ là 35%, rất cao so với Anh (20%), Đức (16%), Canada (15%), Ireland (13%)... Thuế cao cản trở đầu tư, và để thúc đẩy đầu tư thì phải giảm thuế. Chính phủ ông Trump có kế hoạch giảm thuế thu nhập doanh nghiệp xuống còn 15%, bằng với Canada nhằm biến nước Mỹ thành một địa chỉ đầu tư hấp dẫn, từ đó tạo thêm nhiều doanh nghiệp và việc làm mới.

Các doanh nghiệp lớn của Mỹ đa phần là tập đoàn đa quốc gia, hoạt động trên toàn cầu. Nhưng lợi nhuận họ làm ra ở nước ngoài thường không được chuyển về đầu tư tại Mỹ vì nếu chuyển lợi nhuận về nước, doanh nghiệp phải chịu mức thuế 35% trên tổng số tiền. Quy định khắc nghiệt đó buộc các tập đoàn phải để tiền lời ở nước ngoài, dùng số tiền đó mở cơ sở sản xuất, thâu tóm doanh nghiệp khác, đầu tư tài chính... thay vì chuyển về Mỹ. Ước tính hiện các doanh nghiệp Mỹ để ở nước ngoài khoảng 2.500 tỉ đô la tiền mặt để tránh thuế.

Tập đoàn Apple có trụ sở ở bang California là một ví dụ. Apple vay tiền ngân hàng ở Mỹ với lãi suất rất thấp để đầu tư mặc dù tập đoàn luôn có sẵn hơn 200 tỉ đô la tiền mặt trong các tài khoản ở nước ngoài. Tập đoàn Qualcomm - nhà sản xuất chip điện thoại di động hàng đầu thế giới - vừa mới mua lại công ty bán dẫn NXP Semiconducttors của Hà Lan với giá 39 tỉ đô la Mỹ; toàn bộ thương vụ diễn ra ở nước ngoài và Mỹ không thu được đồng tiền thuế nào. Lạ lùng hơn nữa, nhiều tập đoàn đa quốc gia có trụ sở tại Mỹ nhưng mở công ty con ở nước ngoài rồi dùng các “pháp nhân nước ngoài” này để chuyển tiền vào Mỹ - được coi như vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài không phải chịu thuế - thay vì trực tiếp đứng ra chuyển lợi nhuận về nước phải chịu thuế 35%.

Ông Donald Trump không bãi bỏ khoản thuế này mà đề nghị giảm thuế chuyển lợi nhuận về nước từ mức 35% hiện nay xuống còn 10% - một đề nghị được các dân biểu Cộng hòa ủng hộ mạnh. Một dự luật kết hợp việc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và giảm thuế chuyển lợi nhuận về nước có khả năng được thảo luận và ban hành trong một vài tháng tới.

Một trong những yếu tố khác cản trở kinh tế Mỹ là những quy định rườm rà và chặt chẽ mà doanh nghiệp phải tuân thủ, nhất là trong các lĩnh vực tài chính, chứng khoán, bất động sản... Sự buông lỏng quản lý trong các lĩnh vực này là nguyên nhân dẫn tới cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008; cho nên sau đó chính phủ của cựu Tổng thống Obama đã “siết lại” bằng nhiều quy định mới, chẳng hạn như buộc các ngân hàng phải tăng vốn dự phòng, giảm tỷ lệ cho vay so với vốn huy động, xóa bỏ tình trạng cho vay ngoài sổ sách và chứng khoán hóa các khoản vay thế chấp bằng tài sản cố định... Nhiều chuyên gia khẳng định các quy định mới đã góp phần củng cố hệ thống tài chính nội địa Mỹ và toàn cầu, tránh một cuộc khủng hoảng mới. Tuy vậy nhiều chuyên gia cũng chỉ ra, những quy định này - có một số cần thiết và một số dư thừa - đang gây khó cho doanh nghiệp, làm tăng chi phí, giảm đầu tư, từ đó hạn chế tăng trưởng và tạo việc làm. Và đây là lý do khiến tiến trình phục hồi kinh tế sau khủng hoảng của Mỹ diễn ra rất chậm so với những lần phục hồi trước đây, buộc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) phải kéo dài thời gian áp dụng lãi suất cơ bản ở mức gần 0%.

Sự kiện ông Trump bổ nhiệm hai quan chức cao cấp - ông Steven Mnuchin làm bộ trưởng tài chính và ông Gary Cohn làm chủ tịch hội đồng kinh tế quốc gia - cho thấy Tổng thống Mỹ quyết tâm tháo dỡ những ràng buộc pháp lý không cần thiết đối với doanh nghiệp. Ông Mnuchin là cựu tổng giám đốc ngân hàng OneWest Bank, còn ông Cohn là cựu Chủ tịch ngân hàng Goldman Sachs - cả hai ông này đều dày dạn kinh nghiệm trên thị trường tài chính và hiểu rõ những tác động tiêu cực khi nhà nước can thiệp sâu vào hoạt động kinh doanh. Ông Trump cũng đề ra mục tiêu cụ thể cho các cộng sự cao cấp này là cứ một quy định mới được đưa ra thì phải thay thế được hai quy định hiện hành!

Song phương thay cho đa phương?

Trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại, ông Trump đã gây chấn động toàn cầu khi ký sắc lệnh rút nước Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) ngay trong ngày đầu tiên ông làm tổng thống; đồng thời đe dọa đàm phán lại Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) đã được thi hành từ năm 1994. Nhiều chuyên gia và đối tác lập tức lên án Chính phủ Mỹ “chống toàn cầu hóa” và quay lại với chủ nghĩa bảo hộ. Tuy nhiên, theo những nguồn tin thân cận từ Nhà Trắng, chính phủ của ông Trump có tham vọng thay thế các hiệp định thương mại đa phương bằng các hiệp định song phương vì tin rằng, Mỹ sẽ có nhiều lợi thế khi “đàm phán tay đôi” với các đối tác thương mại, thay vì “bị chèn ép” như trong các hiệp định đa phương kiểu TPP hay NAFTA.

Hai “cái gai” trong quan hệ thương mại quốc tế mà ông Trump muốn nhổ bỏ là tình trạng “thao túng đồng tiền”, ấn định giá trị thấp cho đồng nội tệ so với đô la Mỹ để giành lợi thế cạnh tranh trên thị trường thế giới và “cạnh tranh không bình đẳng” theo đó nhiều nước trợ cấp cho hàng hóa xuất khẩu để xâm chiếm thị trường Mỹ giành thặng dư thương mại, khiến cho ngành sản xuất, chế tạo của Mỹ bị co cụm lại, mất công ăn việc làm. Peter Navarro, tác giả sách “Chết dưới tay Trung Quốc”, chủ tịch hội đồng thương mại quốc gia của ông Trump, nêu đích danh Trung Quốc, Nhật Bản và Đức là những nước thao túng đồng tiền, riêng Trung Quốc bị coi là đối thủ đáng gờm nhất của kinh tế Mỹ.

Năm 2015, Mỹ nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc trị giá 482 tỉ đô la song chỉ xuất sang nước này được 116 tỉ đô la, thâm hụt tới 366 tỉ đô la. Thâm hụt của Mỹ trong buôn bán với Trung Quốc là chuyện thường ngày, đã xảy ra hàng chục năm và ngày càng trầm trọng, gây nhức nhối cho Chính phủ Mỹ. Ngoài ra, các doanh nghiệp Trung Quốc gần như được tự do tiếp cận thị trường Mỹ trong khi doanh nghiệp Mỹ lại bị chính quyền Trung Quốc áp đặt nhiều hạn chế, ràng buộc khi khởi sự kinh doanh ở nước này, dẫn tới một sự cạnh tranh không bình đẳng” mà ông Trump cam kết sẽ xóa bỏ. Khi tranh cử, ông Trump đã tuyên bố những lời lẽ quyết liệt như đưa Trung Quốc vào danh sách quốc gia “thao túng tiền tệ”, áp thuế 45% lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc... nhưng trong tháng đầu tiên cầm quyền không thấy ông nhắc lại những cam kết ấy nữa. Có thể thay vì đơn phương “trừng phạt” và gây chiến tranh thương mại với Trung Quốc, Washington và Bắc Kinh sẽ sớm đàm phán một hiệp định thương mại song phương Mỹ-Trung, theo đó quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất này sẽ bình đẳng hơn, đôi bên cùng có lợi.

Việc bổ nhiệm ông Navarro nói trên và ông Wilbur Ross - một doanh nhân tỉ phú - làm bộ trưởng thương mại cho thấy, ông Trump sẽ nỗ lực giành lợi thế trong giao thương quốc tế, mở rộng xuất khẩu của Mỹ và hạn chế thâm hụt thương mại. Các đối tác của Mỹ trên toàn cầu, nhất là các nước đang hưởng thặng dư thương mại với Mỹ như Việt Nam, sẽ phải đối mặt với những cuộc đàm phán gay go, những rào cản thuế quan và phi thuế quan được dựng lên để hạn chế nhập khẩu hàng hóa vào Mỹ.

Dù ông Trump thường xuyên bị báo chí chỉ trích và chế giễu, nhưng giới đầu tư và kinh doanh lại có những phản ứng khá thuận lợi với đường lối kinh tế của chính phủ mới: chỉ số chứng khoán S&P 500 đã tăng tới 7% từ khi bầu cử đến hết năm 2016 và chứng khoán ngành tài chính tăng tới 19% từ khi ông Trump đắc cử. Cải cách thuế khóa, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, tìm kiếm những thỏa thuận song phương để các công ty Mỹ được cạnh tranh công bằng hơn... cộng lại sẽ có tác dụng thúc đẩy đầu tư, tạo việc làm mới và thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ

Nguồn: Huỳnh Hoa – The Saigon Times

Từ khóa: đường lối kinh tế, Donald Trump