Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các doanh nghiệp bán cá da trơn Việt Nam có thể sẽ phải tạm dừng bán cá da trơn vào thị trường Mỹ vào ngày 02 tháng 09 năm 2017, sau khi những nỗ lực hủy bỏ những thay đổi mới trong dự luật nông nghiệp Mỹ của phía Việt Nam đã không đạt được thành công như mong muốn. Những thay đổi mới này bao gồm việc chuyển trách nhiệm kiểm soát việc chất lượng cá da trơn nhập khẩu và cả cá da trơn sản xuất trong nước từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) sang Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA).

Quốc hội Mỹđã từng xem xét hủy bỏ chương trình thanh tra cá da trơn – trong đó cũng có nội dung chuyển việc kiểm soát chất lượng ca da trơn từ FDA sang USDA - thông qua Chương trình rà soát lại các Luật đã ban hành của Quốc hội Mỹ (Congressional Review Act, gọi tắt là CRA). Thông thường, FDA là cơ quan kiểm soát chất lượng hải sản, trong khi USDAlà cơ quan kiểm soát chất lượng thịt.

Vào tháng 5 năm 2016, Thượng viện Mỹ đã đồng ý hủy bỏ những thay đổi mới trong dự luật nông nghiệp Mỹ. Tuy nhiên, theo ông John Connolly, chủ tịch Viện Thủy sản Quốc gia Mỹ (NFI),vào tháng 12 năm 2016, mặc dù 230 thành viên Hạ nghị viện Mỹ cho biết muốn hủy bỏ những thay đổi mới trong dự luật nông nghiệp, nhưng những người lãnh đạo đảng Cộng Hòa – đảng hiện đã giành được quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện Mỹ - tuyên bố sẽ không cho phép một cuộc bỏ phiếu liên quan đến vấn đề này được diễn ra tại Hạ viện.

Ông Connolly cho biết, việc Quốc hội Mỹ hoãn các cuộc họp trong tháng 12 năm 2016 đã triệt tiêu cơ hội loại bỏ chương trình thanh tra cá da trơn thông qua CRA.

Theo ông Connolly,khi quốc hội mới của Mỹ chính thức làm việc, thì càng khó có khả năng hủy bỏ những thay đổi mới trong dự luật nông nghiệp hơn. Như vậy, chương trình thanh tra cá da trơn có thể sẽ tồn tại một thời gian nữa.

Những tổ chức chỉ trích những thay đổi trong dự luật nông nghiệp Mỹ, trong đó có NFI, cho biết chương trình thanh tra cá da trơn chỉ gây "lãng phí", mang tính chất "bảo hộ" và được thiết kế nhằm đem lại lợi ích cho một số ít nhà sản xuất cá da trơn ở bang Mississippi. Thượng nghị sĩ Thad Cochran của bang Mississippi là người ủng hộ mạnh mẽ những thay đổi mới trong dự luật nông nghiệp Mỹ, vì ông cho rằng USDA sẽ kiểm tra chất lượng cá tra an tốt hơn FDA.

Vào tháng 12 năm 2016, bà Kim Gorton, Giám đốc điều hành của nhà máy chế biến thủy sản Slade Gortontại Boston (bang Massachusetts)nhận xét chương trình thanh tra cá da trơn của USDAlà một dạng "rào cản thương mại trắng trợn".

Theo bà Gorton, USDA cũng từng thừa nhận chương trình thanh tra cá da trơn có thể sẽ không cải thiện được vấn đề an toàn thực phẩm. Bà Gorton cho biết chương trình không được xây dựng dựa trên các đánh giá rủi ro, và cũng không đem lại lợi ích thiết thực gì.

Vấn đề đánh giá tương đương của USDA

Thời gian chuyển tiếp để hoàn tất các thay đổi của Bộ Nông nghiệp Mỹ sẽ kết thúc vào ngày 01 tháng 09 năm 2017. Việt Nam và các nước xuất khẩu cá da trơn(Siluriformes) khác sẽ  - tên khoa học cho cá tra và cá da trơn khác, sẽ phải nộp đơn đến USDA xin được đánh giá tương đương bắt đầu từ ngày31 tháng 8 năm 2017.

Theo ông Connolly, việc USDA đánh giá tương đương nghĩa là chính phủ Mỹ sẽ đánh giá hệ thống kiểm nghiệm an toàn thực phẩm củamột quốc gia – chứ không phải là của một công ty – để xem liệu hệ thống của quốc gia này có tương đương với hệ thống kiểm nghiệm an toàn thực phẩm của Bộ Nông nghiệp Mỹ hay không.

Sau khi đánh giá mức độ tương đương, có 2 kết quả sẽ xảy ra. Kết quả thứ nhất, USDA thông báo sẽ làm việc với quốc gia vừa mới được đánh giá nhằm đưa ra các kiến nghị thay đổi hệ thống kiểm nghiệm của họ sao cho tương đương với hệ thống của Mỹ. Kết quả thứ hai, USDA chỉ đơn giản ra thông báo ngừng nhập khẩu cá da trơn từ quốc gia này.

Do đó, theo ông Connolly, về mặt lý thuyết, tính đến ngày 02 tháng 09 năm 2017, USDA có thể sẽ thông báo với phía Việt Nam rằng hệ thống kiểm nghiệm an toàn thực phẩm của nước này không tương đương với Mỹ, và sau đó ra thông báo ngừng nhập khẩu cá da trơn từ Việt Nam.

Ngoài ra, ông Connolly cho biết hệ thống của FDA và hệ thống của USDA cơ bản là khác nhau. Theo ông Connolly, không thể nói rằng các tiêu chuẩn của phía Việt Nam là không tốt, nhưng để đạt được sự tương đương đòi hỏi phía Việt Nam phải thay đổi các luật pháp và quy định trong nước theo tiêu chuẩn FDA để đạt được mức tương đương với các tiêu chuẩn của USDA.

Để có thể đạt được mức tương đương với hệ thống của USDA sẽ là một quá trình lâu dài và khó khăn. Việt Nam hiện đã có những hành động về vấn đề này, chẳng hạn như làm việc với đại diện Bộ Nông nghiệp Mỹ về các công cụ tự báo cáo – một trong những điều kiện chính để được xem xét tương đương.

Mặc dù vậy, cá da trơn Việt Nam vẫn có thể gặp rủi ro không được tiếp tục nhập khẩu vào thị trường Mỹ. Trong năm 2016, Mỹ đã nhập khẩu 322.000 tấn cá da trơn, chiếm khoảng 26% tổng sản lượng cá da trơn của Việt Nam (đạt khoảng 1,22 triệu tấn vào tháng 10 năm 2017).

Nếu cá da trơn Việt bị đình chỉ nhập khẩu vào thị trường Mỹ, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng rất lớn vì Mỹ là thị trường cá ba sa lớn của Việt Nam vớigiá trị xuất khẩukhoảng 400 triệu USD.

Cá ba sa đã được giới thiệu vào thị trường Mỹ cách đây gần 20 năm. Mỹ đã, đang và vẫn là một thị trường rất quan trọng đối với các doanh nghiệp cá ba sa Việt Nam, không chỉ về giá trị xuất khẩu, mà còn về tính bền vững và giúp cải thiện ngành công nghiệp cá da trơn của Việt Nam. Do đó, phía Việt Nam sẽ cố gắng hết sức để thương mại cá da trơn với thị trường Mỹ vẫn tiếp tục thông suốt.

Nếu việc xuất khẩu cá da trơn bị ngưng lại vào ngày 02 tháng 09 năm 2017, thì các doanh nghiệp Việt Nam nên cố gắng chuyển một số lượng sản phẩm lớn cá da trơn cho khách hàng Mỹ trước ngày này. Tuy nhiên, đều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải sớm có kế hoạch.

Ngoài ra, Việt Nam hy vọng có thể tìm kiếm cơ hội từ các thị trường khác nếu trường hợp xấu nhất trở thành hiện thực.

Việt Nam hiện có một số thị trường đang phát triển khác, chẳng hạn như Trung Quốc và Hồng Kông. Năm 2016, doanh số cá da trơn xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc đã tăng hơn 70%. Dự đoán lượng cá da trơn xuất khẩu sang thị trường này vẫn sẽ tiếp tục tăng trong năm 2017.

Con đường WTO

Theo ông Connolly, một con đường khác để loại bỏ chương trình thanh tra cá da trơn của chính phủ Việt Nam là nộp đơn khiếu nại lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Có đi con đường trên hay không phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định của chính phủ Việt Nam, vì ngoại trừ chính phủ, một ngành công nghiệp của một nước không có tư cách pháp lý trước WTO.

Về phía Mỹ, ông Connolly cho biết hiện tại đang có xung đột lợi ích giữa 2 phía.

Một phía là các nông dân nuôi cá tra – nhữn người sẽ làm mọi cách để USDA trở thành cơ quan kiểm soát ca da trơn và ngăn chặn cá da trơn nhập khẩu từ Việt Nam, Thái Lan hoặc từ các nơi khác càng sớm càng tốt.

Phía con lại là những doanh nghiệp Mỹ muốn xuất khẩu sản phẩm đến Việt Nam hoặc các nước khác ở châu Á. Những doanh nghiệp này không muốn phải chịu các biện pháp trừng phạt từ phía chính phủ Việt Nam hoặc các quốc gia khác do chương trình thanh tra cá da trơn gây ra.

Nguồn: seafoodnews.com - TV

Từ khóa: Việt Nam,tạm dừng, bán, cá da trơn, thị trường, Mỹ