Được đánh giá là một trong những quốc gia hấp dẫn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nhất thế giới, tuy nhiên các chuyên gia kinh tế lại cho rằng, thu hút FDI vào Việt Nam thiếu yếu tố bền vững. Một trong những nguyên nhân chủ yếu là do Việt Nam chưa có ngành công nghiệp hỗ trợ (CNHT) phát triển.
Gần 300 tỷ USD và những thương hiệu toàn cầu
Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam đã thu hút được hơn 22.000 dự án FDI đến từ 114 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt gần 300 tỷ USD. Các dự án FDI đã phủ rộng khắp tại 62/63 tỉnh, thành phố của Việt Nam. Trong đó, riêng 11 tháng đầu năm 2016, Việt Nam đã thu hút được 2.240 dự án FDI đăng ký mới đến từ 68 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đầu tư tại 54/63 tỉnh, thành; tổng vốn FDI đăng ký mới và tăng thêm trong 11 tháng đầu năm đạt 18,103 tỷ USD, bằng 89,5% so với cùng kỳ năm 2015.
Mặc dù kết quả thu hút FDI 11 tháng đầu năm vẫn được đánh giá khá tốt trong bối cảnh nền kinh tế khu vực và thế giới còn nhiều diễn biến phức tạp, tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế vẫn nhận định, kết quả này chưa tương xứng với tiềm năng và mong muốn của Chính phủ Việt Nam. Đặc biệt, theo dự đoán của ông Vũ Tiến Lộc - Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), kết quả thu hút FDI năm 2016 khó mà đạt được con số 22,75 tỷ USD của năm 2015.
Đáng chú ý, bên cạnh sự sụt giảm vốn FDI đăng ký mới và tăng thêm so với cùng kỳ, kết quả thu hút FDI 11 tháng đầu năm cũng cho thấy, FDI vào Việt Nam trong năm 2016 thiếu vắng những dự án “tỷ đô”. Về vấn đề này, tại thời điểm những dự án “tỷ đô” dồn dập đổ vào Việt Nam, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan đã từng cảnh báo, nếu không nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư thì việc thu hút được những dự án FDI “tỷ đô” chỉ mang tính nhất thời, thiếu yếu tố bền vững.
“Hôm nay họ đầu tư những dự án “tỷ đô” tại Việt Nam, nhưng ngày mai chưa chắc họ đã muốn đầu tư”, bà Lan khẳng định.
Bên cạnh những yếu tố tác động tích cực đến môi trường đầu tư tại Việt Nam như chính trị ổn định, lực lượng lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ rộng lớn với hơn 90 triệu dân, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra sôi động..., thì môi trường đầu tư Việt Nam vẫn còn rất nhiều tồn tại. Cụ thể như vấn đề năng suất lao động kém, CNHT chưa phát triển, chính sách pháp luật thiếu ổn định.... Trong đó, CNHT kém phát triển vẫn là một trong những quan ngại rất lớn của nhà đầu tư nước ngoài về môi trường đầu tư tại Việt Nam hiện nay.
Gỡ “nút thắt” công nghiệp hỗ trợ
Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), CNHT đóng vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế cũng như thu hút FDI, đồng thời kích thích sự phát triển của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) trong nước. Tuy nhiên, tỷ lệ nội địa hóa của ngành CNHT tại Việt Nam mới chỉ đạt trên 20%, thấp hơn nhiều so với một số quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Trung Quốc, Indonesia.
Có mặt tại thị trường Việt Nam từ khá sớm, một số lĩnh vực đầu tư của doanh nghiệp (DN) Nhật Bản tại Việt Nam được đánh giá có tỷ lệ nội địa hóa khá cao. Song theo Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), hiện tỷ lệ nội địa hóa đối với các sản phẩm chế biến cho các công ty Nhật Bản tại Việt Nam mới đạt 32,1%. Trong đó, lĩnh vực mô tô, xe máy có tỷ lệ nội địa hóa chiếm khoảng 95%, còn lại các lĩnh vực khác như điện tử, ô tô, sản phẩm công nghệ cao mới chỉ chiếm dưới 20%.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng, chi phí cho linh kiện và các bộ phận sản phẩm trung gian trong những ngành sản xuất các loại máy móc chiếm tới hơn 80% giá thành, trong khi đó, chi phí lao động chỉ chiếm từ 5-10%. Do đó, khả năng nội địa hóa có tính chất quyết định đến thành quả kinh doanh của DN. Nói cách khác, tỷ lệ chi phí về CNHT cao hơn nhiều so với chi phí lao động, nên một số quốc gia dù có ưu thế về lao động, nhưng nếu CNHT không phát triển cũng sẽ làm môi trường đầu tư kém hấp dẫn.
Ông Ryu Hang Ha - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam cho biết: Mong muốn lớn nhất của DN FDI đang đầu tư tại Việt Nam nói chung và cộng đồng DN FDI Hàn Quốc tại Việt Nam nói riêng là có thể mua được những sản phẩm, linh kiện từ những DN trong nước để phục vụ cho sản xuất thay vì phải nhập khẩu linh kiện từ nước ngoài như hiện nay.
“So với nhập khẩu linh, phụ kiện từ nước ngoài thì việc mua được sản phẩm phụ tùng trong nước do chính các DN Việt Nam sản xuất sẽ có ý nghĩa hơn rất nhiều. Do mua bán với các DN trong nước, việc hoàn thuế và các thủ tục khác sẽ dễ dàng hơn, DN FDI cũng đỡ phải mất thêm chi phí và thời gian chờ đợi”, ông Ryu Hang Ha nhấn mạnh.
Để đẩy mạnh thu hút FDI một cách bền vững, hiệu quả, các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần gỡ bỏ “nút thắt” về CNHT. Trong đó, theo ông Vũ Tiến Lộc, đây không phải là vấn đề của riêng Chính phủ, hay của khu vực DN trong nước, mà còn là vấn đề của khu vực DN FDI. Trong đó, Chính phủ sẽ là người đưa ra các chính sách phát triển CNHT, chính sách thúc đẩy khả năng kết nối giữa khu vực DN trong nước và DN FDI, tạo cơ hội để DN FDI mua được những sản phẩm của DN trong nước một cách dễ dàng hơn. Với khu vực DN trong nước, thay vì chờ đợi sự hỗ trợ của Chính phủ, khu vực DN FDI thì cần chủ động đầu tư máy móc, thiết bị, đào tạo nguồn nhân lực, chủ động tiếp cận với DN FDI để có thể trở thành “mắt xích” của họ trong chuỗi sản xuất toàn cầu.
Mặc dù vậy, CNHT sẽ không phát triển nếu khu vực DN FDI không sẵn sàng kết nối, chuyển giao công nghệ và tạo điều kiện để DN trong nước tiếp cận với chuỗi sản phẩm, ông Lộc nhấn mạnh.
Nguồn: kinhtevn.com.vn
Từ khóa: thu hút, FDI, bền vững, công nghiệp, hỗ trợ
