Đường đi nào cho xuất khẩu gạo?

1 gao xk

Theo dự báo, xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm tới sẽ tiếp tục gặp khó khăn khi các thị trường lớn giảm hạn ngạch hoặc áp dụng nhiều rào cản kỹ thuật chặt chẽ. Đâu là nguyên nhân khiến xuất khẩu gạo giảm mạnh cả về khối lượng và giá trị? Bất ổn trong hoạt động xuất khẩu gạo nằm ở khâu nào? Tương lai cho xuất khẩu gạo sẽ ra sao? Chuyên gia thương mại, PGS.TS. Phạm Tất Thắng sẽ trao đổi về nội dung này.

Xuất khẩu chưa chú trọng đến chất lượng

- Thưa ông, ông có đánh giá nào khi năm 2016 xuất khẩu gạo của nước ta giảm mạnh cả về khối lượng và giá trị so với cả giai đoạn gần 10 năm qua?

- Đúng là tình hình này đáng lo ngại, nhưng có nhiều nguyên nhân. Trước hết do thị trường nhập khẩu. Chúng ta có khách hàng lớn là thị trường Trung Quốc chiếm tới 35 -36% tổng lượng xuất khẩu nhưng họ đang siết chặt hạn ngạch nhập khẩu, đưa ra những quy định hết sức chặt chẽ và khác so với trước đây.Thứ hai, những thị trường nhập khẩu lớn khác như Philippines, Malaysia, Bờ Biển Ngà lại không ký hợp đồng mới, chủ yếu thực hiện hợp đồng 2015.Thứ ba, đối thủ cạnh tranh của chúng ta hoạt động lại rất linh hoạt, mạnh mẽ. Cũng phải nói thêm, nhiều quy định đang tự trói chúng ta. Trên thực tế là chúng ta hiện nay đang thừa gạo có chất lượng thấp, thiếu gạo có chất lượng cao để đưa vào những thị trường khó tính.

- Theo ông, đâu là nguyên nhân dẫn tới hệ quả này?

- Theo tôi, chúng ta theo đuổi chiến lược phát triển về số lượng, không chú ý nhiều về chất lượng. Vì vậy chúng ta hiện nay rơi vào tình trạng cung những mặt hàng gạo có chất lượng thấp, lớn hơn cầu. Chúng ta theo đuổi xuất khẩu một cách vô danh, gạo 5% tấm, 25% tấm, như vậy, nếu đi theo hướng này thì sức cạnh tranh của chúng ta sẽ đuối dần và càng ngày càng khó khăn.

- Có ý kiến cho rằng, xuất khẩu gạo bất cập ngay từ cách quản lý. Mặc dù đã có Nghị định 109/2010 về kinh doanh xuất khẩu gạo với mục đích thu hẹp đầu mối xuất khẩu, Hiệp hội lương thực Việt Nam đã đưa ra quy định về giá sàn, nhưng tình trạng tranh mua - tranh bán, ép cấp, ép giá nông dân, hạ giá để xuất khẩu vẫn xảy ra… Ông bình luận gì về câu chuyện này?

- Quy định giá sàn, tiêu chí tham gia thị trường của Nghị định 109 có tác dụng nhất định trong thời kỳ xuất khẩu gạo của chúng ta diễn ra không có tính trật tự. Nghị định 109 có tính chất dẹp loạn, thu hẹp đầu mối, nhưng nay tôi cho rằng, đến thời điểm này nó không còn tác dụng tích cực nữa rồi. Ví dụ như muốn trở thành đơn vị xuất khẩu gạo là phải có kho chứa 5.000 tấn/năm trở lên; Nhà máy xay xát phải 10 tấn/ngày trở lên. Lượng xuất khẩu phải trên 20.000 tấn/năm thì tất cả quy định chỉ thiên về lượng, mà chỉ phục vụ “ông lớn”, mà loại những doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động linh hoạt ra khỏi cuộc chơi, thủ tiêu cạnh tranh, không theo cơ chế thị trường mà trong đó còn có quy định ép doanh nghiệp phải làm từ A đến Z trong sản xuất và xuất khẩu gạo. Theo tôi hiện nay cách làm đó là lạc hậu, hiện nay, doanh nghiệp cần tập trung vào chuỗi giá trị sản xuất, chuỗi giá trị toàn cầu, lựa chọn khâu nào có lợi thế, thế mạnh nhất để tham gia.

Cần tái cơ cấu sản xuất kinh doanh

- Vậy tương lai cho xuất khẩu gạo, nên được hoạch định lại như thế nào, thưa ông?

- Chúng tôi cho rằng, đây là câu hỏi lớn, gần đây Bộ Công thương cũng tổ chức các hội thảo ở các vùng miền để tập hợp các nhà khoa học, nhà kinh tế, nhà nông nghiệp để trả lời câu hỏi này. Còn theo chúng tôi, phải làm thế nào để đưa sản xuất gạo của chúng ta lên sản xuất lớn, như hiện nay manh mún, mâu thuẫn khi về mặt thị trường thì chúng ta xuất khẩu ra thế giới nhưng sản xuất gạo lại rất manh mún. Chúng ta có chủ trương cánh đồng mẫu lớn nhưng vấp phải cơ chế tích tụ ruộng đất. Chúng ta lại vấp phải cơ chế quy hoạch thương nhân tham gia thị trường xuất khẩu gạo. Chính phủ đã có chỉ thị cho hai bộ: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương phải xem xét lại, quy định đó hiện còn phù hợp không để có đề xuất lên Chính phủ quyết định.

- Theo ông, có nên xây dựng những doanh nghiệp xuất khẩu đủ mạnh, có vai trò dẫn dắt thị trường? Và làm thế nào tạo được sự cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp?

- Chúng ta đã có kinh nghiệm trong việc xây dựng tập đoàn lớn, tổng công ty lớn, nhưng chúng ta có được là nhờ mệnh lệnh hành chính, mà cứ như vậy chúng ta sẽ thất bại. Cho nên rất cần doanh nghiệp mạnh nhưng doanh nghiệp đó phải lớn lên, trưởng thành từ cơ chế thị trường, đối mặt với sức ép cạnh tranh và họ là hạt nhân để sản xuất, phối hợp với nông dân để có được cơ chế phù hợp để có lợi ích cho quốc gia, doanh nghiệp và nông dân.

- Vậy ông nhận định như thế nào về diễn biến thị trường xuất khẩu gạo trong năm 2017?

- Theo tôi, nếu như chúng ta không tái cơ cấu sản xuất và kinh doanh xuất khẩu gạo, thì sẽ tiếp tục gặp khó khăn. Vì vậy, chúng ta phải đi theo mấy hướng: Thứ nhất, chúng ta không bỏ xuất khẩu gạo theo giá thấp vì nhu cầu này vẫn có như ở châu Phi, Philipines…, nhưng chúng ta không đi thiên về hướng này quá nhiều như thời gian vừa qua. Chúng ta không nên loay hoay tìm một giống gạo để ban cho nó là thương hiệu quốc gia vì nó không thể, gánh trên mình sức nặng đó. Thứ hai, chúng ta phải có 5 - 6 hay 7 giống lúa khác nhau để phù hợp với nhu cầu thị trường. Đồng thời, phải có một số giống lúa đáp ứng yêu cầu, nhóm tiêu dùng khác nhau, sản xuất theo nhu cầu người tiêu dùng, không phải phát triển với những giống lúa sẵn có như thời gian qua.

- Xin cảm ơn ông!

Nguồn: daibieunhandan.vn

Từ khóa: đường đi nào, xuất khẩu gạo