Còn nhiều vướng mắc khi thực hiện PPP trong nông nghiệp

1 cam

Thiếu hành lang pháp lý, thiếu cơ chế chính sách, đặc biệt là khó gom được quỹ đất đủ lớn là những khó khăn mà các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực nông nghiệp đang gặp phải.

Khu vực nông nghiệp “đói” vốn

Tại buổi họp nhóm công tác PPP nông nghiệp giai đoạn 2010-2015, bà Phạm Thị Hồng Hạnh, Ban thư ký Đối tác phát triển bền vững (PSAV), Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), cho biết hiện nay đầu tư vào nông nghiệp rất hạn chế, nhất là đầu tư trực tiếp nước ngoài. Tính đến hết năm 2015, ngành nông nghiệp mới chỉ thu hút được 521 dự án, chiếm 2,6% tổng các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài, với tổng số vốn đăng ký vỏn vẹn 3,63 tỉ đô la Mỹ, chưa tới 1,3% vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Theo PSAV, PPP là kênh mà Chính phủ ưu tiên để thu hút nguồn lực cho ngành nông nghiệp. Hiện có tám nhóm ngành hàng cần thu hút PPP, gồm cà phê, chè, nhóm hàng hóa chung, rau quả, gia vị hồ tiêu, thủy sản và hai nhóm có đóng góp chung và các nhóm còn lại là tài chính và hóa chất nông nghiệp.

Trong đó, nhóm ngành hàng cà phê được đánh giá là hoạt động hiệu quả nhất, nhiều mục tiêu đạt được so với các nhóm khác. Ngành hàng này đã triển khai được 256 mô hình vườn mẫu tại bốn tỉnh, làm tăng năng suất cà phê lên 17%, tăng thu nhập cho nông dân lên khoảng 14% và giảm phát thải tới 55% khí nhà kính. Ngoài việc tập huấn cho nông dân, nhóm công tác ngành hàng cà phê còn hỗ trợ xây dựng được bộ tài liệu quốc gia về sản xuất cà phê bền vững áp dụng cho các vùng trồng cà phê trên cả nước.

Các nhóm còn lại kết quả còn rất hạn chế. Ví dụ như nhóm chè, theo bà Hạnh, nhóm này đã xây dựng bộ tài liệu về hướng dẫn sản xuất chè bền vững, tập huấn, tạo chuỗi cung ứng chè bền vững tại Việt Nam nhưng tỷ lệ chè đạt chất lượng được Unilever mua để xuất khẩu sang các thị trường như EU chưa nhiều.

Nhóm hàng thủy sản, dù được đánh giá là ngành hàng trọng tâm nhưng lại bị lùi một bước so với các nhóm ngành hàng khác. Theo bà Hạnh, điều này là do có sự chuyển giao chủ sở hữu với chuỗi siêu thị Metro Cash & Carry Việt Nam. Ngoài ra, sự tham gia của khu vực công, cụ thể là Tổng cục Thủy sản chưa tích cực.

Bà Hạnh cho biết nhóm tài chính đang gặp rất nhiều khó khăn. Khi nhóm công tác thực hiện việc kết nối doanh nghiệp, nông dân với các ngân hàng thì gặp phải vướng mắc là hầu hết các ngân hàng đều không có “chân rết” ở cấp huyện, xã nên việc cho vay gặp nhiều khó khăn, chi phí giao dịch cao.

Nhiều doanh nghiệp đã thuê đất của nông dân và sau đó thuê nông dân làm việc trên chính mảnh đất của họ. Như vậy, nông dân có hai phần thu nhập, từ cho thuê đất và làm thuê, doanh nghiệp thì kinh doanh hiệu quả trên mảnh đất đó.

Quan trọng nhất, theo bà Hạnh, thực chất các nhóm công tác trong lĩnh vực nông nghiệp gọi là PPP nhưng nó không mang đúng tính chất như các dự án PPP. Bởi, nếu là dự án PPP có nghĩa là Nhà nước phải trực tiếp bỏ vốn vào tham gia cùng doanh nghiệp để thực hiện dự án. Để Nhà nước có thể góp vốn cùng doanh nghiệp thì cần sớm ban hành thông tư hướng dẫn Nghị định 15 về đầu tư theo hình thức PPP để có cơ sở pháp lý.

Vẫn khó khăn về đất đai

Tại buổi họp nhóm PPP nói trên, đại diện ngân hàng tham gia nhóm tài chính cho hay, nông nghiệp là lĩnh vực chịu rủi ro lớn không chỉ bởi biến đổi khí hậu mà còn về thị trường, giá cả bấp bênh. Nhưng hiện nay, trong lĩnh vực này vẫn chưa có sự chia sẻ rủi ro giữa khu vực công và khu vực tư. “Thực tế, khoảng cách tới khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa không phải là vấn đề, quan trọng là ngân hàng không thấy lợi nhuận và sự chia sẻ rủi ro trong lĩnh vực này”, đại diện một tổ chức tài chính cho hay.

Cũng tại buổi làm việc, đại diện Công ty Đạm Phú Mỹ, thành viên của nhóm hóa chất cho hay, cần phải đo lường đất đai để biết dinh dưỡng đất như thế nào và theo đó đưa ra khuyến cáo sử dụng phân bón sao cho hợp lý, tránh lãng phí. Hiện nay, Việt Nam là một trong những nước sử dụng rất nhiều phân bón với liều lượng cao nhưng hiệu quả sử dụng rất thấp.

Đại diện nhóm hàng chè nói nhóm mình đang gặp vướng mắc liên quan tới đất đai do ruộng đất nông dân manh mún, khó ứng dụng khoa học kỹ thuật. Nhiều doanh nghiệp đã thuê đất của nông dân và sau đó thuê nông dân làm việc trên chính mảnh đất của họ. Như vậy, nông dân có hai phần thu nhập, từ cho thuê đất và làm thuê, doanh nghiệp thì kinh doanh hiệu quả trên mảnh đất đó. Do đó, đại diện nhóm này đề nghị sự hỗ trợ của chính quyền trong việc thuyết phục nông dân cho thuê đất dài hạn.

Cũng liên quan tới đất đai, đại diện Monsanto và Syngenta kiến nghị Bộ NN&PTNT sớm có thông tư hướng dẫn Quyết định 915 về hỗ trợ chuyển đổi đất lúa sang các cây trồng khác để việc chuyển đổi được thực hiện dễ dàng, nhanh chóng. Đồng thời, hệ thống khuyến nông của Bộ NN&PTNT cần hỗ trợ tích cực để phổ biến những mô hình trồng cây bắp hiệu quả tới bà con nông dân.

Bộ trưởng NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường đã giao cho từng cơ quan của bộ làm việc với từng doanh nghiệp để tháo gỡ khó khăn. Riêng đối với việc chuyển đổi đất lúa, theo Bộ trưởng Cường, từ nay tới năm 2025 sẽ cố gắng chuyển khoảng 700.000 héc ta đất lúa sang trồng các cây trồng khác, tùy theo từng vùng. Trong đó, ưu tiên vùng đồng bằng sông Cửu Long khoảng 300.000-400.000 héc ta có nguy cơ nhiễm mặn cao; một phần diện tích Nam Trung bộ, Tây Nguyên hoặc miền núi phía Bắc - những nơi khó khăn về nước để sản xuất lúa thì nay chuyển sang cây trồng cạn, trong đó có bắp.

Tuy nhiên Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, nông dân có chọn cây bắp hay không là quyền của họ vì cây bắp đang bị cạnh tranh bởi các cây trồng khác. Có thể vụ này trồng bắp nhưng vụ sau nông dân lại chuyển sang trồng rau, quả...

Nguồn: Kiều Phong (thesaigontimes.vn)

Từ khóa: nhiều vướng mắc, thực hiện, PPP trong nông nghiệp