Hệ thống trọng tài quốc tế cho BRICS - mệnh lệnh cho hợp tác kinh tế

BRICS

Ngày 15 và ngày 16 tháng 10 năm 2016, Ấn Độ sẽ tổ chức Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 8 tại thành phố GOA, trong đó Ấn Độ sẽ đóng vai trò Chủ tịch BRICS. Chủ đề của hội nghị BRICS lần này là “Hành động, chọn lựa giải pháp” với 5 quan điểm tiếp cận sau đây:

-Xây dựng thể chế để thúc đẩy, duy trì và thể chế hóa hợp tác BRICS;

-Thực thi các quyết định của Hội nghị Cấp cao trước đó;

-Lồng ghép các cơ chế hợp tác hiện có;

-Đổi mới, tức là có cơ chế hợp tác mới; và

-Liên tục, tức là tiếp nối các thoả thuận, cơ chế hợp tác hiện có BRICS.

Là nước chủ trì Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 8, chính phủ Ấn Độ và cộng đồng doanh nghiệp Ấn Độ đã khởi xướng một số sự kiện đón đầu tinh thần của chủ đề BRICS, một trong số đó là Hội nghị về Trọng tài quốc tế BRICS: Thách thức, cơ hội và Con đường phía trước vào ngày 27 tháng 8 năm 2016. Mục đích của hội nghị là thảo luận về sự cần thiết phải thiết lập một cơ chế trọng tài quốc tế cho các nước thành viên BRICS. BRICS tích hợp năm nền kinh tế mới nổi lớn hoặc các nền kinh tế công nghiệp mới (Nam Phi là nền kinh tế hàng đầu ở châu Phi). Năm 2015, năm quốc gia BRICS chiếm khoảng 43% dân số thế giới (hơn ba tỷ người) với GDP danh nghĩa kết hợp khoảng 16 nghìn tỷ USD, tương đương 20% GDP của thế giới và 4 nghìn tỷ USD dự trữ ngoại hối. Các mối quan hệ song phương giữa các nước thành viên BRICS dựa trên nguyên tắc không can thiệp, đối xử bình đẳng, cùng có lợi và tôn trọng lẫn nhau.

Có thể nhận thấy một điều rõ ràng rằng có một biện pháp hiệu quả nhất cho việc giải quyết các tranh chấp thương mại, đầu tư của nhà đầu tư hoặc tổ chức thương mại giữa các quốc gia BRIC là điều bắt buộc để giúp khuyến khích hơn nữa các hoạt động kinh tế và tăng cường hợp tác. Nhưng làm thế nào và dựa vào đâu để có thể hình thành được một hệ thống trọng tài quốc tế như vậy? hay là nó sẽ chỉ đơn thuần là một sáng kiến thành lập một tổ chức trọng tài thương mại (mà ở một mức độ nào đó đã tồn tại trong hình thức Giải quyết Tranh chấp Trung tâm Thượng Hải của BRICS) để giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế giữa các quốc gia thành viên (không có quyền đòi các tổ chức của nhà nước từ góc độ bảo vệ đầu tư). Hoặc các nước thành viên BRICS muốn "hợp thức hóa" các cam kết thương mại và đầu tư thông qua việc ký kết các hiệp định thương mại và đầu tư quốc tế (tương tự như đề xuất TTIP) để có một cơ chế giải quyết tranh chấp đối với các nhà đầu tư trong các trường hợp vi phạm các cam kết nhất định của một nước thành viên BRICS. Nếu như vậy, các thỏa thuận đầu tư quốc tế là khác nhau từ các hiệp định đầu tư song phương hoặc thỏa thuận đầu tư khu vực hiện có sẽ như thế nào ? trong khi các thỏa thuận này đã có các điều khoản bảo vệ các nhà đầu tư giữa các nước thành viên BRICS.

Bảo vệ không đồng đều tạo ra sự chênh lệch trong thương mại và đầu tư giữa các thành viên BRICS

Đối với Nam Phi, mặc dù không có hiệp ước đầu tư song phương với Ấn Độ và Brazil, bất kỳ nhà đầu tư từ Ấn Độ hay Brazil (những người đủ điều kiện) vẫn sẽ nhận được sự bảo vệ cho các khoản đầu tư của họ tại Nam Phi bởi Nghị định thư Phát triển cộng đồng Nam Phi về Tài chính và Đầu tư (SADC Protocol). Tuy nhiên, các nhà đầu tư Nam Phi đến Ấn Độ hay Brazil không có quyền truy đòi đối với Ấn Độ hay Brazil, trong trường hợp đó các nhà đầu tư Nam Phi bị ảnh hưởng bởi các luật lệ hiện hành của các chính phủ này. Cũng không có sự thống nhất về sự bảo vệ và trông cậy vào trọng tài quốc tế giữa các hiệp ước đầu tư song phương hiện có giữa Nam Phi và Trung Quốc hay Nam Phi với Nga, trong đó bao gồm các quy định về bảo hộ trong Nghị định thư SADC. Như vậy từ góc độ bảo vệ đầu tư, điều bức bách là phải có sự đồng nhất giữa các nước thành viên BRICS để đảm bảo rằng sự bảo vệ các nhà đầu tư ở tất cả các quốc gia là bình đẳng đối với các khoản đầu tư của họ trong bất kỳ quốc gia thành viên nào. Bảo vệ không đồng đều tạo ra sự chênh lệch trong thương mại và đầu tư giữa các thành viên BRICS, đặc biệt là khu vực tư nhân tham gia.

Hơn nữa, với sự phát triển một cơ chế giải quyết tranh chấp quốc tế, nhấn mạnh rằng cần phải "thiết lập cơ chế trọng tài quốc tế thay thế" cho BRICS. Đối với vấn đề này, các thành viên BRICS sẽ cần phải cân nhắc, cho dù Trung tâm Giải quyết tranh chấp đầu tư Quốc tế (ICSID) vẫn còn lợi ích cho các nền kinh tế mới nổi. Nếu không, cần thành lập một cơ quan giải quyết tranh chấp đầu tư trong đó có các yếu tố cụ thể có liên quan đến các nền kinh tế mới nổi khi giải quyết tranh chấp đầu tư. Trong số năm nước thành viên BRICS, chỉ có Trung Quốc là một thành viên của Công ước về giải quyết tranh chấp đầu tư giữa Nhà nước và công dân của các quốc gia khác năm 1965 (Công ước ICSID). ICSID được thành lập dưới sự bảo trợ của Ngân hàng Thế giới. Nam Phi và các thành viên BRICS khác đã ra thông điệp rằng họ không có ý định gia nhập hoặc phê chuẩn Công ước ICSID. Các nước thành viên BRICS sẽ cần phải xem xét liệu việc tạo ra một cơ chế trọng tài quốc tế thay thế cho trật tự toàn cầu hiện nay về cơ bản nên bao gồm một cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư và không chỉ đơn thuần là một tổ chức để giải quyết các tranh chấp thương mại. Việc tạo ra một tổ chức như vậy tương tự như Ngân hàng Phát triển mới phải phản ánh các mối quan hệ chặt chẽ giữa các nước BRIC, trong khi cung cấp thêm một công cụ nữa để tăng hợp tác kinh tế.

Đây là một số trong những cân nhắc để các nước thành viên BRICS xem xét thành lập một cơ chế trọng tài quốc tế thay thế hiện nay.

Nguồn : www.webberslaw.com – PT

Từ khóa : Hệ thống trọng tài quốc tế, cho BRICS, mệnh lệnh, cho hợp tác kinh tế.