Xu hướng FDI vào Việt Nam sau các FTA thế hệ mới

FDI

Xu hướng đầu tư FDI mới nhằm đáp ứng những điều khoản của các FTA thế hệ mới đã đem lại cho nền kinh tế và doanh nghiệp nước ta những lợi ích khả quan. Tuy nhiên cơ hội trên không tự thân chuyển thành hiện thực nếu Việt Nam không xử lý 3 điểm nghẽn chính.

Từ 3 xu hướng chính...

Đến nay, Việt Nam đã tham gia và hoàn tất đàm phám 12 hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đa phương. Trong đó, có 9 FTA đã có hiệu lực và đang thực thi, bao gồm: Hiệp định Thương mại tự do thương mại ASEAN; 5 FTA giữa ASEAN với các đối tác Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia - New Zealand; 3 FTA song phương (Việt Nam - Nhật Bản và Việt Nam - Chile, Việt Nam - Hàn Quốc).

Cùng với đó là 3 FTA mới ở giai đoạn ký kết, gồm Việt Nam - Liên minh kinh tế Á - Âu, Việt Nam - Liên minh châu Âu và Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương. Mặc dù chưa có hiệu lực thi hành, song những FTA này đang đặt nước ta trước một sân chơi kinh tế mới với những thay đổi mang tính chiến lược nhằm nâng cao khả năng hợp tác kinh tế, tháo dỡ những rào cản thuế quan trước đây từng cản trở quá trình giao thương giữa các quốc gia này.

Từ đó, các FTA đã tác động đến xu hướng kinh tế của các nước tham gia FTA. Một xu hướng được coi là quan trọng nhất mà các FTA này có thể ảnh hưởng chính là sự chuyển dịch luồng vốn đầu tư FDI giữa các nước thành viên, cũng như giữa phần còn lại của thế giới với các nước trong FTA.

Xu hướng thứ nhất, nổi bật nhất ở các FTA thế hệ mới (như giữa Việt Nam với Hàn Quốc, Liên minh Hải quan, EU và TPP) đều đưa ra các cam kết “đối xử công bằng” giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài trong việc thành lập, mua lại, mở rộng, điều hành, triển khai, vận hành, kinh doanh hoặc các hình thức chuyển nhượng dự án đầu tư khác trong lãnh thổ nước mình. Điều này cho phép nhà đầu tư FDI có thể tiếp cận thị trường nước ta nhanh hơn. Chẳng hạn, khi EVFTA và TPP có hiệu lực, các nhà đầu tư Nhật Bản, Hoa Kỳ, Đức… có thể xuất hiện ở thị trường bán lẻ, hay thị trường bất động sản nước ta ngay lập tức nếu họ nhận chuyển nhượng các dự án của nhà đầu tư trong nước đang vận hành.

Xu hướng thứ hai, do các yêu cầu nghiêm ngặt về quy tắc xuất xứ, các nhà đầu tư FDI sẽ chi mạnh tay hơn cho khâu "thượng nguồn" (sản xuất nguyên liệu đầu vào). Thí dụ như để hưởng thuế suất 0% vào EU theo EVFTA, hàng dệt may phải đầu tư sản xuất từ vải; với TPP phải đầu tư sản xuất từ sợi; với giày dép phải từ khâu thuộc da…

Xu hướng thứ ba, các điều khoản “phát triển bền vững” trong FTA thế hệ mới sẽ hạn chế những công nghệ lạc hậu, công nghệ có khá năng tác động tiêu cực đến môi trường, công nghệ khai thác cạn kiệt tài nguyên… Thay vào đó là các công nghệ sử dụng nguồn năng lượng tái tạo, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường.

... đến xử lý 3 điểm nghẽn chính

Các xu hướng trên đã đem lại cho nền kinh tế và doanh nghiệp nước ta những lợi ích khả quan. Trước kia, mối liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu, không hỗ trợ nhiều cho khu vực doanh nghiệp trong nước phát triển. Kết quả khảo sát của UNIDO năm 2015 cho thấy, tỷ lệ sản phẩm đầu vào được mua từ các nhà chế biến chế tạo trong nước ở tất cả loại hình doanh nghiệp FDI là tương đối thấp (khoảng 26,6%).

Một cuộc khảo sát khác của VCCI cũng cho thấy, các doanh nghiệp FDI đang hoạt động trên lãnh thổ nước ta chủ yếu sử dụng hàng hóa và dịch vụ trung gian của doanh nghiệp nước ngoài (38% từ các chi nhánh của doanh nghiệp ở nước ngoài, 18% từ doanh nghiệp khác ở nước ngoài), trong khi đó chỉ sử dụng có 34% từ các doanh nghiệp tư nhân trong nước.

Với các FTA thế hệ mới, sẽ thúc đẩy các nhà đầu tư FDI đầu tư chiều sâu vào thị trường Việt Nam (không đơn thuần gia công mà còn chú trọng vào công nghiệp phụ trợ). Đồng thời, chủ động mở rộng cánh cửa đón các nhà sản xuất linh, phụ kiện trong nước để được hưởng thuế suất ưu đãi của FTA. Việc mở rộng cánh cửa này, không chỉ là mời doanh nghiệp trong nước tham gia đơn hàng, mà bao gồm cả tư vấn về công nghệ, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, hay chia sẻ kinh nghiệm quản trị.

Tuy nhiên, cơ hội trên không tự thân chuyển hóa thành hiện thực nếu Việt Nam không quyết liệt thực hiện cải cách, gạt bỏ các trở ngại đối với đầu tư FDI. Đối với việc cải thiện những quy định thủ tục pháp lý, tạo ra tính minh bạch, ổn định, bình đẳng cao cho các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, Việt Nam được các tổ chức độc lập đánh giá cao khi chủ động đưa ra các thay đổi trong thể chế, quy định, bãi bỏ các quy định chồng chéo trong thủ tục đầu tư FDI, bãi bỏ các chính sách bảo hộ doanh nghiệp trong nước… Điều này đã góp phần nâng cao môi trường đầu tư trong nước và kêu gọi khoản đầu tư của các doanh nghiệp nước ngoài. Những trở ngại trong việc đón những làn sóng đầu tư mới chủ yếu thuộc về vấn đề kỹ thuật. Trong đó, cốt lõi là phải xử lý được 3 điểm nghẽn chính là hạ tầng giao thông, dịch vụ vận tải và chất lượng nguồn nhân lực.

Nguồn : http://tapchicongthuong.vn/ - Đồng Văn

Từ khóa : Xu hướng FDI, vào Việt Nam, sau các FTA thế hệ mới.