Hiệp định RCEP sẽ ảnh hưởng đến quyền kiểm soát hạt giống của nông dân

mầm cây 4

Kể từ khi Hiệp định Quan hệ Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) kết thúc đàm phán, người ta bắt đầu chú ý đến một hiệp định khác được đàm phán kín giữa các nước trong khu vực là Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).

Tương tự TPP, RCEP có thể gia tăng quyền lực của các công ty lớn và giới hạn những tài nguyên mà người dân thường có thể tiếp cận được ví dụ như đất đai, thực phẩm sạch, thuốc trị bệnh hay hạt giống.

RCEP đang được đàm phán giữa 10 quốc gia thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và 6 đối tác thương mại lớn nhất của ASEAN là Australia, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc.

Theo thông tin rò rỉ từ vòng đàm phán mới nhất của RCEP được công bố bởi Tổ chức Sinh thái Quốc tế vào ngày 15/10/2015, hiện các quốc gia thành viên đang ở vào trạng thái chia rẽ thành 2 phe khi đàm phán về các vấn đề đa dạng sịnh học, kiến thức địa phương trong sản xuất thực phẩm và dược phẩm.

Nhóm “cứng rắn” đòi tăng cường quyền hợp pháp cho các tập đoàn bao gồm chính phủ các nước Australia, Nhật Bản và Hàn Quốc. Các nước này đang cố gắng:

- Đảm bảo rằng RCEP sẽ buộc tất cả các thành viên tham gia Công ước Bảo vệ đa dạng gống loài (UPOV 1991) hoặc ít nhất là xây dựng các đạo luật quốc gia phù hợp với thỏa thuận hạt giống quốc tế. UPOV 1991 được thiết kế nhằm cung cấp quyền sở hữu tư nhân đối với giống cây trồng mới. Nó cho phép các công ty lớn như Monsanto hoặc Syngenta độc quyền hợp pháp đối với hạt giống trong 20 năm hoặc hơn. Điều này vượt xa những nội dung của Hiệp định về các khía cạnh thương mại quyền sở hữu trí tuệ của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO);

- Đảm bảo rằng RCEP yêu cầu tất cả các thành viên tham gia vào Hiệp ước Budapest về bảo hộ bằng sáng chế về vi sinh vật. Hiệp ước Budapest thiết lập một hệ thống trong đó các tập đoàn có thể gửi một mẫu vi sinh vật họ được cấp bằng sáng chế vào một ngân hàng gen chỉ định bao gồm mô tả sáng chế của họ và quyền truy cập các tài liệu này sẽ bị hạn chế;

- Đảm bảo rằng các thành viên RCEP sẵn sàng xử lý các hành vi xâm phạm quyền nhân giống hạt giống của công ty có bằng sáng chế bằng “xử lý hình sự” không chỉ là các biện pháp dân sự.

Tất cả những biện pháp được xem là “TRIPS+” vì đi xa hơn những gì được nêu trong hiệp định TRIPS của WTO. Vượt ra ngoài khuôn khổ WTO, các nước thành viên RCEP đã thiết lập nên các tiêu chuẩn quốc tế mới.

Quyền sở hữu trí tuệ là đặc quyền kinh tế mà chính phủ cấp cho tổ chức, cá nhân nhằm khen thưởng và về mặt lý thuyết sẽ kích thích sự sáng tạo và đổi mới. Nhưng cho dù như thế nào thì hành vi độc quyền hợp pháp luôn là đề tài tranh luận sôi nổi nhất trong nhiều thập kỷ qua.

Nhóm các thành viên còn lại trong RCEP bao gồm ASEAN, Trung Quốc, Ấn Độ, New Zealand đã từ chối đề xuất từ nhóm “cứng rắn”. Các nước này đồng ý với những yêu cầu trong khuôn khổ các hiệp định khác như Hiệp định đối tác kinh tế song phương với Nhật Bản.

ASEAN, Trung Quốc và Ấn Độ cũng đang cố gắng để đưa một số điều khoản vào chương hữu trí tuệ của RCEP, rằng các thành viên sẽ tôn trọng các quyền và nghĩa vụ quy định trong Công ước của Liên Hợp Quốc về Đa dạng sinh học (CBD). Ví dụ:

- ASEAN và Trung Quốc muốn đảm bảo rằng các thành viên RCEP nhận ra tầm quan trọng của việc các công ty nộp hồ sơ xin cấp bằng sáng chế hoặc các quyền khác trong phạm vi lãnh thổ của họ và “tiết lộ” về nguồn gốc vật chất di truyền hoặc hiểu biết mà họ đã sử dụng;

- Xa hơn, Trung Quốc và Ấn Độ muốn RCEP việc tiết lộ các thông tin về bằng sáng chế sẽ bị xử phạt ở các cấp độ khác nhau;

- Ấn Độ thậm chí còn mong muốn xa hơn khi yêu cầu các thành viên RCEP tham gia và thực hiện Nghị định thư Nagoya của Hội đồng đa dạng sinh học (CBD) về tiếp cận và chia sẻ lợi ích liên quan đến đa dạng sinh học, các nước ASEAN chống lại điều này.

Có một thực tế rằng các nước có lịch sử và kiến thức truyền thống lâu đời như Ấn Độ và Trung Quốc thường cho rằng các nhà khoa học phương Tây đã hấp thụ hết những tinh túy của họ và tinh chỉnh lại chúng và cấp bằng sáng chế. Vì lý do này họ đã chống lại việc mở rộng hệ thống pháp lý đối với những vấn đề này.

Tuy nhiên, không có cách tiếp cận nào sẽ có thể bảo vệ được nền tảng đó. Chỉ có thông qua chính thức hóa các quy định mới về quản lý và sử dụng tri thức cũng như hạt giống, RCEP mới có thể mang lại sự thịnh vượng và giàu có cho nông dân, ngư dân và các cộng đồng dân cư khác tại châu Á. Ngược lại sẽ là thảm họa, đặc biệt khi vấn đề biến đổi khí hậu đang tạo ra thêm nhiều áp lực trong khu vực. Ngay hiện tại, hiện tượng El Nino đang tàn phá các vùng đất canh tác nông nghiệp châu Á, đặt tình trạng cung gạo vào nguy hiểm và nạn đói đe dọa đến mạng sống của người dân tại Philippines.

Nguồn : www.indepthnews.ne – HP

Từ khóa : Hiệp định, RCEP, ảnh hưởng, quyền kiểm soát hạt giống, nông dân.