Trục TPP và Đường tơ lụa trên biển

Silk Road

Hội nghị giữa Mỹ và 10 nhà lãnh đạo cấp cao ASEAN do Tổng thống Obama chủ trì tiến hành hai ngày 15/2 – 16/2/2016 tại Khu an dưỡng Sunnylands, California là bước tiến quan trọng trong tiến trình hợp tác Mỹ - ASEAN. Dư luận cho rằng đây là thách thức lớn đối với Chiến lược “Con đường tơ lụa trên biển” của Trung Quốc.

Kể từ khi thực hiện chiến lược “Trở lại Châu Á – Thái Bình Dương” năm 2011 sau đó đổi tên là “Tái cân bằng Châu Á”, Chính phủ của Tổng thống Obama coi ASEAN là nhân tố quan trọng để thực hiện chiến lược này. Bởi vậy, tháng 10/2013 ông đã đưa ra sáng kiến triệu tập “Hội nghị lãnh đạo cấp cao Mỹ - ASEAN” đầu tiên tại Brunei do Obama chủ trì. Đây là Hội nghị lần thứ 2 và lần đầu tiên họp tại Khu an dưỡng Sunnylands, California trên đất Mỹ. Bởi vậy, dư luận chung các nước đều cho rằng Hội nghị lần này có tầm quan trọng rất lớn đối với việc củng cố quan hệ Mỹ - ASEAN, nhất là trong bối cảnh sau khi Hiệp định TPP được ký kết ngày 5 tháng 10 năm 2015 tại Atlanta , Hoa Kỳ và từ ngày 31/12/2015 ASEAN đã trở thành “Khối cộng đồng” có tiếng nói chung trên nhiều lĩnh vực. Dư luận cho rằng trong bối cảnh này thì Hội nghị tại Sunnylands chẳng những sẽ nâng cao uy tín của Tổng thống Obama mà còn đặt cơ sở cho mối quan hệ Mỹ - ASEAN của đời Tổng thống Hoa Kỳ tiếp theo sau khi Obama rút khỏi chính trường vào tháng 1/2017.

Tờ “New York Time” ngày 16/2/2016 cho rằng do tầm quan trọng của Hội nghị lần này, nên báo chí Mỹ không ngừng tuyên truyền, nhấn mạnh về nội dung nghị trình Hội nghị là quan hệ hợp tác kinh tế Mỹ - ASEAN, vấn đề Biển Đông cngx như tự do đi lại Khu vực Biển Đông.

Tạp chí “Times” của Mỹ ngày 15/2/2016 viết mặc dù quan chức Mỹ đều cho rằng Hội nghị này không nhằm vào Trung Quốc, nhưng ông Obama đã thành công tập hợp được các nước láng giềng sân sau của Trung Quốc để thống nhất hành động, đồng thời vạch ra nguyên tắc hành động chung giữa Mỹ với ASEAN trong vấn đề Biển Đông hiện đang bị Trung Quốc làm thay đổi nguyên trạng. Trên thực tế đã hình thành “Trục quan hệ Mỹ - ASEAN” ở Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương và đụng chạm trực tiếp tới lợi ích của Trung Quốc trong khu vực này. Hãng BBC của Anh ngày 15/2/2016 cho rằng Mỹ ngày càng cảm thấy lo ngại về tình trạng Trung Quốc đưa ra “Quy tắc trò chơi đơn phương thay đổi hiện trạng Biển Đông, nên Mỹ cần có hành động ngăn chặn kịp thời.” Tờ “ Thời báo tiền tệ” của Anh ngày 15/2/2016 cho rằng nếu coi Biển Đông là một bàn cờ giữa hai nước Trung – Mỹ thì “nước cờ Biển Đông” là một biến số đối với cả hai nước và nó đụng chạm tới lợi ích thiết thân của cả hai.

Chính vì vậy, dư luận cho rằng ba nghị trình chủ yếu của Hội nghị lần này là có hành động chung về Biển Đông, hợp tác kinh tế trên cơ sở Hiệp định TPP và vai trò của Mỹ trong hợp tác khu vực có tầm quan trọng lớn.

Dư luận cho rằng phát biểu của ông Obama trong cuộc họp báo ngày 16/2/2016 sau khi Hội nghị kết thúc cho thấy phía Mỹ ngày càng tỏ ra cứng rắn với Trung Quốc. Obama đã nêu ra 4 vấn đề quan trọng: Một là, tính tất yếu phải hòa hoãn cục diện căng thẳng ở Biển Đông, bao gồm ngừng ngay các hoạt động xây đảo nhân tạo và quân sự hóa khu vực. Hai là, đảm bảo tự do buôn bán và tự do đi lại ở Biển Đông. Ba là, ủng hộ tất cả các nước trong đó có Mỹ tự do đi lại trên không, trên biển và hành động theo luật pháp quốc tế cho phép. Bốn là, Mỹ sẽ tiếp tục trợ giúp các đồng minh và các nước đối tác nâng cao năng lực hoạt động trên biển và hiệp thương hòa bình giải quyết mọi tranh chấp.

Bà Susan Rice, Trợ lý an ninh quốc gia Mỹ cho biết Hội nghị sẽ khởi thảo một bản tuyên bố chung hành động giữa Mỹ và ASEAN.

Đối với Trung Quốc ngay từ khi Hội nghị chưa khai mạc, Trung Quốc đã cử các chính khách đi du thuyết một số nước ASEAN không nên ủng hộ lập trường của Mỹ ở Biển Đông. Tờ “Thời báo hoàn cầu” ngày 16/2/2016 khuyến cáo các nước ASEAN tỉnh táo vì Mỹ không thể đưa Biển Đông về California, hơn nữa Mỹ ở xa Biển Đông và mưu đồ riêng của Mỹ quá lớn. Nhà bình luận quân sự Trung Quốc Trương Hiệu Trung cho biết để ngăn chặn sự can thiệp của Mỹ, thời gian qua Trung Quốc đã thực hiện “Chiến lược Bánh Bao” đối với khu vực này, tức dùng tất cả các phương tiện như tàu cá, tàu cảnh sát biển, tàu hải giám và tàu hiến của hải quân bao vây xung quanh khu vực này, đồng thời tiến hành xây dựng các đảo nhân tạo làm nòng cốt.

Các nhà phân tích cho rằng Hội nghị lần này giữa Mỹ và ASEAN đã tiến thêm một bước ngăn chặn ý đồ bành trướng của Trung Quốc trong khu vực. Bởi vậy, khi Ngoại trưởng Oxtraylia Bishop thăm Trung Quốc ngày 15/2/2016 cũng công khai yêu cầu Trung Quốc làm rõ ý đồ của họ ở Biển Đông và ủng hộ phương án của Philippin là đưa vấn đề Biển Đông ra Tòa án quốc tế La Hague, đồng thời để Nhật Bản trúng thầu đóng 12 tàu ngầm trị giá 36 tỉ USD cho Oxtraylia.

Bài xã luận nhan đề “Năm 2016 Trung Quốc mạnh mẽ hơn, táo bạo hơn” của “Nhật báo phố Wall” ngày 30/12/2015 dự đoán Trung Quốc với chiến lược “Một vành đai, Một con đường” nhất là “Con đường tơ lụa” ở Biển Đông sẽ thách thức Mỹ lớn hơn so với năm 2015 về kinh tế, quân sự trên thế giới. Bởi vậy, mâu thuẫn hai nước vẫn tiếp tục căng thẳng trong năm 2016, nhất là Hiệp định TPP với quy mô GDP có thể ước tính lên đến 26.000 tỷ USD, làm cho Mỹ thêm được tới 500 triệu khách hàng ở Châu Á. Đây là thách thức lớn đối với “Hiệp định quan hệ đối tác kinh tế toàn diện Khu vực” (RCEP) do Trung Quốc chủ xướng.

Nhà kinh tế học Tô Hiểu Huy của Trung Quốc cũng phải thừa nhận tiềm lực của TPP rất lớn, chiếm 40% GDP toàn cầu, chiếm 1/3 tổng lượng mậu dịch thế giới và hơn 18.000 loại hàng hóa sẽ được miễn thuế. Trong số 12 nước thành viên TPP có 5 nước ký FTA với Trung Quốc, có 7 nước đang đàm phán “Hiệp định quan hệ đối tác kinh tế toàn diện Khu vực” (RCEP), nên sẽ ảnh hưởng tới Trung Quốc, nhất là về lâu dài. Viện nghiên cứu Peterson dự kiến TPP mỗi năm có thể làm xuất khẩu của Trung Quốc giảm tới 100 tỉ USD. Tờ “Washington Post” ngày 6/10/2015 cho rằng TPP là thắng lợi của Mỹ nhưng là một thất bại của Trung Quốc. Nó khẳng định vai trò chủ đạo của Mỹ về kinh tế chính trị, quân sự ở Châu Á – Thái Bình Dương. Mạng tin “Đa chiều” ngày 6/10/2015 cho rằng TPP chẳng những tác động về kinh tế mà cũng là một bước ngăn chặn có hiệu quả chiến lược “Một vành đai, Một trục đường” trên biển của Trung Quốc.

Các nhà phân tích cho rằng thực tế “TPP trở thành trục quan hệ Mỹ - ASEAN” và thắng lợi này của Mỹ đã giáng một đòn vào Chiến lược “Một vành đai, Một trục đường” của Trung Quốc, nhất là phát biểu ngày 6/10/2015 của Tổng thống Obama nhấn mạnh “Mỹ sẽ không để Trung Quốc viết về quy tắc kinh tế toàn cầu”. Bởi vậy, việc Mỹ đã thành công triệu tập Hội nghị lãnh đạo cấp cao ASEAN – Mỹ lần này rõ ràng sẽ tác động lớn tới ảnh hưởng cũng như lợi ích của Trung Quốc trong khu vực thời gian tới.

Nguồn: Tầm nhìn

Từ khóa: Trục TPP, Đường tơ lụa trên biển