TPP có phải là thắng lợi của ASEAN, thất bại của WTO?

free-trade

Những ảnh hưởng của TPP lên các quốc gia ASEAN sẽ phụ thuộc vào việc các nước này có là một phần của thỏa thuận hay không cũng như các chính sách trong nước của mình. Gánh nặng hiện đang đè nặng lên WTO.

Ngày 5 tháng 10, Hiệp định Đối tác tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã được hoàn thành như sự mong chờ của nhiều người. Tổng thống Obama xem đây là như là một dấu ấn cá nhân trước khi kết thúc nhiệm kỳ của mình. Hiệp định thương mại bao gồm 12 quốc gia ở cả hai bờ Thái Bình Dương, được coi là một "thỏa thuận thương mại của thế kỷ 21", và được cho là có chất lượng cao hơn so với các hiệp định thương mại trước đó.

TPP được coi là một FTA chất lượng cao hơn vì đây là một FTA khổng lồ (mega-FTA). Nó không chỉ bao gồm các điều khoản về cắt giảm thuế quan, mà còn có các điều khoản về tiêu chuẩn lao động

Hiệu ứng của TPP vào khu vực ASEAN sẽ khác nhau ở các các quốc gia khác nhau. Lý do chính là hiện chỉ mới có bốn trong số 10 quốc gia thành viên ASEAN tham gia thỏa thuận TPP. Và tất nhiên là Brunei, Malaysia, Singapore và Việt Nam - 4 thành viên TPP ASEAN - được kỳ vọng sẽ là "người chiến thắng" khi được tiếp cận nhiều hơn với các thị trường khác, đặc biệt là thị trường béo bở của Mỹ và Nhật Bản.

Việt Nam được dự báo sẽ là một trong số những nước chiến thắng lớn nhất trong khu vực, đơn cử như thuế đánh vào hàng hóa xuất khẩu của nước này sẽ được giảm xuống đáng kể, mang lại lợi ích cho ngành may mặc và các ngành công nghiệp đánh bắt cá và cho phép Việt Nam tận dụng được lợi thế lao động chi phí thấp và dồi dào của mình. Singapore cũng có thể được coi là người chiến thắng, mặc dù Singapore có nền kinh tế trưởng thành và nước này hiện cũng đã có thỏa thuận thương mại song phương với Mỹ và Nhật Bản, và những lợi ích của nó có thể là mờ nhạt.

Những lợi ích của các thành viên TPP thuộc khu vực ASEAN sẽ còn bao gồm hoặc tác động mạnh lên chính sách kinh tế trong nước và cách các chính phủ chuẩn bị cho những thay đổi. Hay có thể nói TPP có khả năng hình thành các chính sách của các nước, để đáp ứng các điều kiện của thỏa thuận.

Ví dụ, số lượng lớn các công ty liên kết với chính phủ (GLCs) hoặc doanh nghiệp nhà nước (DNNN) ở Malaysia sẽ phải đối mặt với cạnh tranh gia tăng vì TPP sẽ loại bỏ rào cản trong lĩnh vực mua sắm chính phủ, có nghĩa là các nhà cung cấp không phân biệt quốc tịch đều bình đẳng tiếp cận các thị trường mua sắm chính phủ. Điều này có thể tạo ra một sự thay đổi về chính sách của quốc gia liên quan đến doanh nghiệp nhà nước, với mục tiêu giúp các các doanh nghiệp tăng hiệu quả và cạnh tranh tốt hơn trong một thị trường rộng mở hơn.

Hơn nữa, TPP tạo nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ kết nối với mạng lưới sản xuất và tiếp cận thị trường hơn. Tuy nhiên, để thực sự nhận ra điều này, các doanh nghiệp nhỏ phải có đủ năng lực, vấn đề này có thể được lấp đầy bằng cách đào tạo kỹ năng, có các tổ chức hỗ trợ cần thiết và nâng cấp cơ sở hạ tầng. Ngoài ra, một chính sách hỗ trợ hiệu quả cũng cần phải có cho các ngành công nghiệp mà được dự báo là sẽ bị tổn thương khi thị trường thay đổi để giảm thiểu thiệt hại, đặc biệt là những người lao động tự do

Tuy nhiên, TPP có thể gây ra một hiệu ứng thương mại chuyển hướng ra khỏi các thành viên ASEAN không tham gia TPP ở một mức độ nhất định. Với nền kinh tế đang phát triển nhanh, Campuchia có khả năng bị tổn thương do thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước này hiện nay là Mỹ. Các ngành công nghiệp ô tô tại các quốc gia này cũng có thể bị ảnh hưởng. Hiệp định TPP đòi hỏi ít nhất 45% bộ phận cấu thành một chiếc xe hơi phải có nguồn gốc từ các thành viên TPP mới có thể được hưởng chính sách miễn thuế nội khối TPP. Điều này dẫn đến Thái Lan và các nước cung cấp linh kiện cho các nhà sản xuất xe hơi đa quốc gia có thể bị mất việc.

Nhìn chung, có thể nói rằng TPP sẽ mang lại lợi ích cho toàn thể khu vực. Bằng cách sử dụng các lợi thế của Khu vực Thương mại Tự do ASEAN (AFTA), mạng lưới sản xuất có thể tồn tại mang tính chất bắc cầu giữa các nước trong khu vực và cuối cùng kết thúc ở các quốc gia tiêu dùng phát triển nhất trong TPP. Quy mô của mạng lưới sản xuất sẽ có tiềm năng lớn hơn các thỏa thuận thương mại tự do khác, ví dụ như yêu cầu nội khối hóa ở hiệp định NAFTA là 62,5% trong khi TPP chỉ yêu cầu %, và điều này tạo nên sự linh hoạt hơn nhiều cho các doanh nghiệp ASEAN.

So sánh giữa hai FTA khổng lồ: TPP và RCEP

Một số có thể đặt câu hỏi: tiếp sau TPP là gì? Một kịch bản là số lượng thành viên TPP sẽ tăng theo thời gian. Bởi vì TPP có một điều khoản hoan nghênh các quốc gia khác tham gia miễn là họ đáp ứng các điều kiện. Các thành viên ngoài TPP cảm thấy rằng họ đang bị mất mát và đây là động lực để họ nỗ lực thúc đẩy thực hiện cải cách ở một tốc độ nhanh hơn với mục tiêu hội đủ điều kiện để tham gia câu lạc bộ TPP.

Một kịch bản khác là do hiệu ứng chệch hướng thương mại của nó, TPP có khả năng trở thành động lực cho việc tăng tốc độ hoàn thành của các FTA khác, cụ thể là Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) dự kiến sẽ được ký kết vào cuối năm nay.

RCEP là một FTA giữa các quốc gia ASEAN cùng với Australia, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand, và Hàn Quốc. Không giống như TPP, RCEP bao gồm Trung Quốc và Ấn Độ, hai nền kinh tế lớn và cũng đang tham giam sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Nếu thành công, RCEP sẽ bao gồm một phần ba GDP toàn cầu. TPP sẽ bị đe dọa mạnh mẽ từ các thành viên RCEP, đặc biệt là những quốc gia không thuộc câu lạc bộ TPP, bằng việc cố gắng đạt được thỏa thuận nhằm lấy lại những gì mà họ đang bị thua thiệt do không là một phần của của TPP do Mỹ dẫn đầu.

Ngoài ra, việc kết thúc thành công TPP có khả năng trở thành khuôn mẫu cho các chi tiết trong thỏa thuận RCEP. Thành công của TPP sẽ thu hút sự tham gia RCEP để tăng độ sâu thỏa thuận của họ. TPP đã làm sống lại sáng kiến "WTO-Plus" của các nước để giải quyết các vấn đề như đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), và cạnh tranh (cũng đang được thảo luận trong RCEP). Các nhà đàm phán sẽ bị cám dỗ để tạo ra các quy tắc mà hiệu quả của nó giúp RCEP thắt chặt thêm các mối quan hệ thương mại và đầu tư giữa các thành viên.

Hướng tới hội nghị WTO tại Nairobi

Với nhiều khối thương mại, quản trị thương mại toàn cầu sẽ trở nên phức tạp về mặt địa lý cũng như chúng thường có các quy tắc và quy định chồng chéo hoặc mâu thuẫn với nhau. Chúng ta sẽ phải chứng kiến một hệ thống thương mại thế giới bị phân mảnh cùng với sự xuất hiện nhanh chóng của các khối thương mại.

Điều gì sẽ xảy ra với WTO sau khi TPP đạt được tự do hóa thương mại mà không có vai trò của WTO? Một số cộng đồng doanh nghiệp đã tỏ ra nghi ngờ khả năngtạo dựng một môi trường tự do thương mại toàn cầu của WTO, bởi với số lượng thành viên lớn tổ chức này sẽ gặp nhiều vấn đề khi đưa ra một thỏa thuận.

Mặc dù gói Bali đã đạt được trong năm 2013, nhưng các cuộc đàm phán gần như vẫndậm chân tại chỗ. Với kết quả của TPP, rõ ràng WTO sẽ phải chịu thêm áp lực buộcthay đổi chương trình nghị sự của mình ở Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 10 sắp diễn ra tại Nairobi, Kenya trong tháng 12 tới.

Hội nghị Nairobi nên bao gồm cách giải quyết các chướng ngại vật phía sau biên giới, tăng tính minh bạch của các quy tắc, các quy định liên quan đến xúc tiến thương mại, và áp dụng các tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế tốt. Chỉ với cách này mới có thể giúp WTO duy trì được vai trò của mình trong các vấn đề liên quan đến tự do thương mại toàn cầu. Những triển vọng tương lai của hệ thống thương mại quốc tế sẽ xoay quanh các cuộc đàm phán Nairobi và chúng ta phải chờ đợi.

Theo http://www.eurasiareview.com – PT

Từ khóa: TPP, có phải là thắng lợi, ASEAN, thất bại, WTO