Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian gần đây, cảnh báo gia tăng các vụ việc gian lận thương mại quốc tế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu liên tục được phát đi, đặc biệt là tại các trung tâm trung chuyển hàng hóa thế giới, cửa ngõ khu vực như Trung Đông, Bắc Mỹ, Nam Âu… Điều gì đã đẩy doanh nghiệp xuất khẩu sa vào những chiếc “bẫy” và phải làm gì để xử lý và phòng ngừa?

Những ngày vừa qua, cơ quan chức năng Việt Nam tại các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) cùng với các cơ quan chức năng Dubai đã vào cuộc để sớm đảm bảo quyền lợi của doanh nghiệp (DN) Việt Nam, sau khi xuất khẩu 5 lô hàng nông sản, giá trị hơn nửa triệu USD nhưng chưa được thanh toán.

Rất khó lấy lại số tiền hàng bị chiếm đoạt

Bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam chia sẻ, các DN bị thiệt hại có quy mô nhỏ, vốn mỏng, dựa vào nguồn vốn vay lớn từ ngân hàng. Do vậy, DN mong muốn các cơ quan chức năng hỗ trợ để sớm đòi lại số tiền đã mất, tránh được các thiệt hại lớn hơn.

Được biết, bên mua và bên bán thực hiện hình thức bảo lãnh thanh toán qua ngân hàng. Tuy nhiên, ngân hàng thu hộ là Ajman Bank BJSC trao bộ chứng từ gốc cho bên mua lấy hàng nhưng chưa thanh toán cho các nhà bán hàng Việt Nam.

Ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cho biết, Thương vụ đang làm việc với các cơ quan liên quan để đề nghị các cơ quan tạm dừng giao lô hàng hoa hồi ở cảng, đồng thời hỗ trợ lấy lại tiền 4 container đã mất cho các DN Việt Nam.

Ở tình cảnh này, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, các DN Việt Nam chỉ có thể đòi tiền từ phía ngân hàng Ajman Bank BJSC và họ sẽ có trách nhiệm đòi tiền từ bên mua, nhưng để làm được việc này phía DN Việt Nam cần phải chứng minh được bộ chứng từ gốc đã được chuyển tới ngân hàng.

Theo ông Hải, điểm chung của vụ này cũng như vụ lừa đảo 100 container điều ở Italia là do đơn vị chuyển phát các chứng từ không giao được đúng bộ chứng từ gốc cho người có trách nhiệm ở ngân hàng người mua. Đây là lỗ hổng trong quy trình.

Trong khi vụ 5 container nông sản, giá trị hơn nửa triệu USD có nguy cơ bị chiếm đoạt ở UAE vẫn đang trong quá trình giải quyết thì Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam tiếp tục phát đi cảnh báo với cộng đồng DN trước lo ngại về lừa đảo thương mại quốc tế gia tăng. Thông tin nêu rõ, hiện có một nhóm đối tượng lừa đảo lập các trang web chuyên nghiệp (ví dụ: https://freshbazaar.co, số điện thoại +971544584063 và hỏi nhiều mặt hàng như: trái cây, rau, gia vị, mật ong, hạt mè, hạt hướng dương, hồ tiêu, bơ, bột mì, trà, ngũ cốc, gạo, đường...

Do đó, Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam đề nghị các DN cần thận trọng với các đối tác, đặc biệt là tại khu vực Trung Đông, Dubai, UAE. Cần tiến hành xác minh đối tác, kiểm tra thông tin với các nhà xuất khẩu khác, xác minh ngân hàng, chọn lựa phương thức thanh toán an toàn... để tránh xảy ra những thiệt hại đáng tiếc trong tình hình hiện nay một số vụ việc có dấu hiệu lừa đảo vẫn chưa giải quyết được.

Nỗi lo không chỉ riêng ngành hồ tiêu, Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) cũng cho biết, về vụ lừa đảo xuất khẩu 5 container hạt điều sang Algeria. Trong tháng 4 vừa qua, Vinacas đã phát thông tin về vụ việc 5 container hạt điều xuất khẩu của một DN Việt Nam bị Hải quan Algeria thu giữ và bán đấu giá do xảy ra tranh chấp với đối tác, với trị giá lô hàng là 466.900 USD (~11 tỷ VND).

Theo Vinacas, số vụ lừa đảo xảy ra ngày càng nhiều, gây thiệt hại lớn cho DN xuất khẩu Việt Nam. Việc dễ dàng bị lừa ngay cả hồ sơ đến ngân hàng phía người mua cho thấy cần phải tính toán, xem xét lại phương án giao dịch mỗi khi thực hiện hợp đồng.

Thận trọng chọn đối tác

Theo bà Trần Thu Quỳnh, Tham tán thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Canada, trong thời gian gần đây, số lượng các vụ lừa đảo DN Việt Nam có liên quan đến Canada đang gia tăng nhanh chóng. Nhiều vụ việc lừa đảo liên quan đến một số cá nhân/chủ DN có gốc từ những nhóm sắc tộc đặc thù. Phức tạp hơn là hiện nay, một số cá nhân tự tiếp cận hồ sơ đăng ký kinh doanh của các DN lớn, có uy tín cao, có danh tiếng của Canada, download đăng ký kinh doanh và dùng vỏ bọc của các DN; dùng tên của các chủ DN này để đi lừa đảo các DN Việt Nam.

“Các DN Việt Nam cần lưu ý, khi các DN Canada nhập khẩu đề nghị bên xuất khẩu tự đứng ra làm các chứng chỉ của Canada và coi đây là yêu cầu bắt buộc của giao dịch thì hầu hết đều là lừa đảo vì các DN nhập khẩu thường sẽ đứng ra thực hiện các thủ tục của sở tại. Các chứng chỉ như Canadian Anti-Terrorist Clearance Certificate, Canadian Food Inspection Agency, Canada Border Services Agency… đều không có thật”, bà Quỳnh cho hay.

Theo khảo sát từ Pwc Việt Nam, năm 2022, khoảng 50% số DN xuất khẩu Việt Nam được hỏi từng có nguy cơ bị rủi ro thương mại quốc tế, nghĩa là cứ 2 DN, có 1 DN từng đối mặt với nguy cơ giao hàng mà không nhận được tiền trong giao dịch quốc tế, chủ yếu nằm ở khâu thanh toán.

Hàng loạt DN mất tiền lên tới hàng triệu USD năm 2016 cũng là một bài học đau xót và không thể quên với ngành thủy sản. Ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, những điều khoản về giải quyết khiếu nại tố cáo khá sơ sài, thậm chí không có.

Với tình hình hiện nay, các Hiệp hội, cơ quan chức năng khuyến cáo DN cần chọn lọc đối tác để bán hàng. Đối với khách hàng mới, DN xuất khẩu nên trao đổi với đơn vị liên quan để phối hợp với thương vụ Việt Nam tại nước sở tại thẩm định năng lực, cũng như thông tin khách hàng để đảm bảo đó là giao dịch an toàn.

Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải khuyến nghị, các DN phải tìm kiếm bạn hàng mở rộng thị trường, đồng thời chấp nhận rủi ro. Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị, DN nên đánh giá độ tín nhiệm, xác minh lý lịch đối tác thông qua các tổ chức tư vấn, vì họ có kho dữ liệu lớn, cập nhật thông tin đóng thuế của đối tác... Tuy nhiên, DN Việt Nam buộc phải trả một mức phí để sử dụng các dịch vụ trên.

Nguồn: VnBusiness

Từ khóa: đơn hàng, xuất khẩu, lừa đảo thương mại, thương mại